دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١١٨ - اری
اری
نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ١٣ بهمن ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اِری [erī]، سِرجرج بیدِل (١٨٠١- ١٨٩٢م/ ١٢١٦- ١٣٠٩ق)، دانشمندانگلیسی و هفتمین منجم سلطنتیانگلستان(١٨٣٥-١٨٨١م).
اری به رصدخانۀ سلطنتی گرینْویچ سامانی نو بخشید، ابزارهای جدید در آن نصب کرد و هزاران رصد را از سپرده شدن به دست فراموشی نجات داد؛ اما تأخیر وی برای اقدام بر مبنای محاسبات جان اَدِمز، ستارهشناس انگلیسی کشف نپتون را به تأخیر انداخت. اری نظریۀ حرکتهای مداری زهره و ماه را اصلاح کرد و در ١٨٧١م برای آزمودن اثر حرکت زمین بر انحراف یا ابیراهی نور، از تلسکوپ پر از آبی استفاده کرد. او در١٨٣٨م دستگاهی برای تصحیح قطبنما برای نیروی دریایی سلطنتی اختراع کرد.

در١٨٢٧م اری نخستین کسی بود که کوشید آستیگماتیسم را در چشم بشر (چشم خودش) با استفاده از عدسی استوانهای اصلاح کند. وی در زمینۀ اپتیک در بررسی فریزهای تداخلی و در نظریۀ رنگینکمان آثاری دارد. قرص اری، لکۀ نورانی مرکزی در نقش پراش یک چشمۀ نور نقطهای، به افتخار وی نامگذاری شده است.
در ١٨٥٤م اری با نوسان دادن آونگی در بالا و در پایین معدنی عمیق گرانش زمین را اندازهگیری کرد و بدینترتیب، چگالی زمین را با محاسبه به دست آورد. او از نخستین کسانی بود که عقیده داشتند برای حفظ تعادل ایزواستاتیک باید ساختارهای زیرینی با چگالی کمتر در زیرکوهها وجود داشته باشد. اری در ١٨٧٢م لقب سِر گرفت. (١٠٩)