دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١١٢٢ - اسکافی
اسکافی
نویسنده (ها) :
محمد مهدی مؤذن جامی
آخرین بروز رسانی :
پنج شنبه ٧ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اِسکافی \ eskāfi\ ، ابوالفضل جعفر بن محمود (٢٦٨ق/ ٨٨١م)، وزیر دورۀ عباسی. از نسبت او پیداست که از اسکاف (ه م) برخاسته است. اسکافی از علم و ادب دبیران بیبهره بود (ابنطقطقى،٣٣٣-٣٣٤؛صفدی، ١٥٣) و بیشتر، از راه گشادهدستی و اعطای هدایا دلهـا را با خویش نرم میداشت (نک : ابنطقطقى، ٣٣٤). گویا پشتیبانی ترکان، که دربار عباسی را زیر نفوذ خود داشتند، در به وزارت رسیدن او بیتأثیر نبوده است (نک : صابی، ٢٧٣؛ صفدی، همانجا). معتز، خلیفۀ عباسی، او را در ٢٥٢ق از وزارت برکنار کرد و به تکریت فرستاد (ابنطقطقى، صفدی، همانجاها). اما، اسکافی یکبار دیگر در پایان خلافت معتز به وزارت رسید (طبری، ٣٨٨؛ ابنطقطقى، ٣٣٥).
هنگامی که مهتدی به خلافت رسید، اسکافی برای وی بیعت گرفت و همچنان در سِمَت وزارت باقی ماند (ابنطقطقى، ٣٣٧)، ولی خلیفۀ جدید پس از مدتی او را از کار برکنار ساخت و به بغداد تبعید، و در آنجا زندانی کرد. (ذهبی، ٥٣٧؛ صفدی، همانجا). اینبار، ظاهراً دلیل برکناری اسکافی تمایلات شیعی او و اتهام وی و یارانش به مکاتبه با علویان خراسان و رساندن اخبار به ایشان بوده است (نک : ابوالفرج، ٦٧؛ صفدی، همانجا؛ قس: سامرایی، ٨٦).
مآخذ
ابنطقطقى، محمد، الفخری، بهکوشش هارتویگ درنبورگ، پاریس، ١٨٩٥م؛
ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، الاغانی، مطبعة العامرة، بولاق، ١٢٨٥ق (ب چ بیروت، ١٣٩٠ق/ ١٩٧٠م)، ج ٢٠؛
ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، بهکوشش شعیب ارنؤوط و صالح سمر، بیروت، ١٤٠٥-١٤٠٩ق/ ١٩٨٥-١٩٨٨م، ج ١٢؛
سامرایی، حسام قوام، المؤسسات الاداریة فی الدولة العباسیة، دمشق، ١٣٩١ق/ ١٩٧١م؛
صابی، محمد بن هلال، الهفوات النادرة، بهکوشش صالح اشتر، دمشق، ١٣٨٧ق/ ١٩٦٧م؛
صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، بهکوشش شکری فیصل، ویسبادن، ١٤٠١ق/ ١٩٨١م، ج ١١؛
طبری، تاریخ، ج ٣.
محمدمهدی مؤذن جامی (دبا)