دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٠٦٠ - اسعد پاشا
اسعد پاشا
نویسنده (ها) :
علی اکبر دیانت
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٥ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اسعـد پـاشـا \ asˀad-pāšā\ ، احمـد (١٢٤٤-١٢٩٢ق/ ١٨٢٨-١٨٧٥م)، از رجال مشهور لشکری و صدراعظم عثمانی در دورۀ سلطنت سلطان عبدالعزیز (١٢٧٨-١٢٩٣ق/ ١٨٦١-١٨٧٦م).
پدرش، محمدآقا، از مأموران نظامی عثمانی در جزیرۀ ساقِز (خیوس یونانی) بود و احمد اسعد در همانجا زاده شد. دریادار خلیل رفعت پاشا، هنگام بازدید از جزیرۀ یاد شده، احمد را با خود به استانبول برد و در مکتب حربیه به تحصیل واداشت. احمد از این مدرسه با درجۀ افسری فارغالتحصیل شد و در همانجا به تدریس ریاضی پرداخت (ثریا، ٣٤٢؛ اینال، ٤١٥). وی پس از بهدست آوردن شغلهای گوناگون، در ذیحجۀ ١٢٨٩/ فوریۀ ١٨٧٣ طی فرمانی از سوی سلطان عبدالعزیز به صدراعظمی منصوب شد (ثریا، ٣٤٣؛ زامباور، ٢٤٨؛ برای متن فرمان، نک : اینال، ٤١٨).
اسعد پاشا با آنکه فردی تحصیل کرده و آشنا به فنون نظامی و تمدن اروپایی بود، در امور سیاسی تجربهای نداشت و انتخابش مورد تأیید محافل سیاسی قرار نگرفت (جودت، ١٢٢-١٢٣؛ کارال، ١٣٣-١٣٤) و پس از مدتی، در صفر ١٢٩٠/ مارس ١٨٧٣ برکنار شد (ثریا، همانجا؛ اینال، ٤١٩).
اسعد پاشا پس از برکناری، والی قونیه شد، سپس به فرماندهی نظامی سوریه، و پس از آن، به فرماندهی نیروی دریایی رسید. او در ربیعالاول ١٢٩٢، بار دیگر به صدارت منصوب شد (ثریا، همانجا)، اما پس از ٥ روز برکنار (اینال، ٤٢٦-٤٢٧)، و به حکومت ایالت آیدین گمارده شد و در همانجا، در شهر ازمیر، درگذشت (ثریا، همانجا).
مآخذ
ثریا، محمد، سجل عثمانی (تذکرۀ مشاهیر عثمانیه)، استانبول، ١٣٠٨ق، ج ١؛
زامباور، ادوارد فون، معجم الانساب و الاسرات الحاکمة فی التاریخ الاسلامی، ترجمۀ زکی محمد حسنبک و حسن احمد محمود، بیروت، ١٤٠٠ق/ ١٩٨٠م؛
نیز:
Cevdet Paşa, A., Tezâkir, Ankara, ١٩٨٦, vol. IV;
İnal, M. K., Osmanlı Devrinde son Sadrıazamlar, Istanbul, ١٩٦٥, vol. III;
Karal, E. Z., Osmanlı Tarihi, Ankara, ١٩٨٣, vol. VII.
علیاکبر دیانت (دبا)