دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٠٤٥ - اسعد افندی
اسعد افندی
نویسنده (ها) :
جلال خسروشاهی
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٥ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اسعـد افـنـدی \ asˀad-afandi\ ، محمـد (١٠٩٦- ١١٦٦ق/ ١٦٨٥- ١٧٥٣م)، ادیب، شاعر و شیخالاسلام حکومت عثمانی. پدرش، ابواسحاق اسماعیل، و نیز برادرش هر دو شیخالاسلام بودند (ثریا، ٣٣٢؛ «دانشنامۀ زبان...»، ذیل «اسعد افندی»؛ EI ٢، ذیل «اسعد افندی»).
اسعد افندی در گالاتاسرای به تدریس پرداخت (İA، ذیل «اسعد افندی») و در ١١٤٧ق بهعنوان قاضی در مکه به کار گمارده شد. در ١١٥٠ق، هنگامی که قاضی عسکر آناتولی بود، در لشکرکشی به اتریش شرکت کرد و به سبب درایتی که از خود نشان داد، توانست در مذاکرات صلح شرکت کند و از امضاکنندگان قرارداد بلگراد باشد (EI ٢، «دانشنامۀ زبان»، همانجاها). در ١١٦١ق/ ١٧٤٨م به مقام شیخالاسلامی نایل آمد، اما در شعبان ١١٦٢ برکنار، و به گالیپولی تبعید شد (ثریا، ٣٣٣؛ EI ٢، همانجا). در ١١٦٥ق، پس از بخشودهشدن از سوی سلطان محمود یکم (حک : ١١٤٣-١١٦٧ق/ ١٧٣٠-١٧٥٤م)، به استانبول بازگشت و چندی بعد در همانجا درگذشت (بروسهلی، ٢٣٨؛ İA، همانجا).
اسعد افندی دارای اشعاری به فارسی و عربی است («دانشنامۀ ترک»، ذیل «اسعد افندی»؛ «دانشنامۀ زبان»، همانجا). او در موسیقی نیز چیرهدست بود (İA، «دانشنامۀ ترک»، همانجاها). از وی آثاری همچون لهجة اللغات، که واژهنامۀ ترکی به فارسی و عربی است، ترجمه و تفسیر آیةالکرسی و نیز دیوان اشعار بر جای مانده است (İA، «دانشنامۀ زبان»، همانجاها).
مآخذ
بروسهلی، محمدطاهر، عثمانلی مؤلفلری، استانبول، ١٣٣٣ق، ج ١؛
ثریا، محمد، سجل عثمانی (تذکرۀ مشاهیر عثمانیه)، استانبول، ١٣٠٨ق، ج ١؛
نیز:
EI ٢;
İA;
Türk Ansiklopedisi, Ankara, ١٩٦٨-١٩٨٤;
Türk Dili ve Edebiyati Ansiklopedisi, Dergâh Yayınları, Istanbul, ١٩٧٦- .
جلال خسروشاهی (دبا)