دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٠٤٤ - اسعد افندی
اسعد افندی
نویسنده (ها) :
جلال خسروشاهی
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٥ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اسعد افندی \ asˀad-afandi\ ، محمد (٩٧٨-١٠٣٤ق/ ١٥٧٠- ١٦٢٥م)، شیخالاسلام، عالم و شاعر عثمانی. وی فرزند خواجهسعدالدین، مورخ مشهورعثمانی (د ١٠٠٨ق/ ١٥٩٩م)، است و از اینرو، به خواجهزاده نیز شهرت دارد (ثریا، ٣٣٠؛ «دانشنامۀ...»، ذیل «اسعد افندی»). اسعد افندی در ٢٣ سالگی (١٠٠١ق) به مدرسی دارالحدیث سلیمانیه دست یافت که بالاترین رتبۀ تدریس بود (عطایی، ٦٩٠؛ اوزون چارشیلی، ٤٦١) و در ١٠٠٤ق، در سایۀ نفوذ و اعتبار پدرش، قاضی اَدِرنه شد و پس از آن نیز با پشتیبانی او به سرعت پیشرفت کرد و از سوی سلطان محمد سوم برای تصدی قضای استانبول تعیین شد (عطایی، همانجا؛ هامرپورگشتال، ١٦٢٤؛ İA، ذیل «اسعد افندی»). در ١٠٢٤ق پس از درگذشت برادر اسعد، محمد افندی، مقام شیخالاسلامی او به اسعد واگذار شد (اوزون چارشیلی، همانجا) و او بهجز زمانی کوتاه، تا هنگام مرگ، عهدهدار این مقام بود.
از آثار برجایمانده از اسعد افندی ترجمه و شرح گلستان سعدی را، با عنوان گل خندان، میتوان نام برد که در ١٢٩٢ق در استانبول به چاپ رسیده است. او همچنین دیوانی به ٣ زبان ترکی، فارسی و عربی دارد (ثریا، همانجا؛ بستانی، ذیل اسعد محمد افندی) و در شعر، «اسعد» تخلص میکرد (ML ، ذیل «اسعد افندی»).
مآخذ
بستانی، فؤاد افرام، دائرةالمعارف، بیروت، ١٩٨٠م؛
ثریا، محمد، سجل عثمانی (تذکرۀ مشاهیر عثمانیه)، استانبول، ١٣٠٨ق، ج ١؛
عطایی، عطاءالله، حدائق الحقائق فی تکملة الشقائق، بهکوشش عبدالقادر اوزجان، استانبول، ١٩٨٩م؛
هامرپورگشتال، یوزف، تاریخ امپراتوری عثمانی، ترجمۀ زکی علیآبادی، تهران، ١٣٦٧ش، ج ٣؛
نیز:
İA;
ML;
Türk Dili ve Edebiyati Ansiklopedisi, Dergâh Yayınları, Istanbul, ١٩٧٦- ;
Uzunçaréşılı. İ. H., Osmanlı Tarihi, Ankara, ١٩٨٢, vol. III(٢).
جلال خسروشاهی (دبا)