آسـدوادزادوریـان \ āsduādzāduriyān\ ، سِت‌ خان (د ١٢٥٨ق/ ١٨٤٢م)، از رجال روزگار فتحعلی شاه و از نزدیکان عباس‌میرزا، نایب‌السلطنه.
خانوادۀ ست از بازرگانان بوشهر بودند. او در ١٣سالگی برای ادامۀ تحصیل به هندوستان رفت (رائین، ٥٢؛ رایت، ١٦٩) و در بمبئی تحصیل کرد. سپس مدتی در تجارت‌خانه‌ای به کار پرداخت و بعد به بوشهر بازگشت. سفیر انگلستان در ایران، که از راه بوشهر عازم تهران بود، او را استخدام کرد و با یکدیگر به تهران آمدند. ست مدتی بعد به تبریز، نزد عباس‌میرزا، نایب‌السلطنه، رفت و در دستگاه او به کار پرداخت و مورد اعتماد ولیعهد واقع شد (همو، ١٦٨) و لقب «خان» گرفت. ست‌خان‌، که او را صادق‌بیگ (یا صدیق‌بیک) نیز می‌گفتند، در ١٢٢٥ق/ ١٨١٠م به لندن فرستاده شد (همان‌جا) و یک بار دیگر نیز به‌عنوان مترجم میرزا صالح شیرازی به لندن رفت (رابینو، ١٦٩). در ١٢٣٣ق/ ١٨١٨م نیز به دستور عباس‌میرزا همراه رابرت کِر پورتِر، نقاش معروف انگلیسی، به باختر ایران و نیز میان‌رودان (بین‌النهرین) سفر کرد (رایت، ١٦٩). عباس‌میرزا به پاداش خدمات ست‌خان، نشان شیر و خورشید و امتیاز بهره‌برداری از معادن مس قراداغ آذربایجان را به او اهدا کرد (همان‌جا).
عباس‌میرزا که علاقۀ بسیار به گسترش و پیشرفت صنعت داشت، طی فرمانی به ست‌خان اجازه داد که صنعتگرانی از کشور انگلستان به ایران بیاورد (عباس‌میرزا، بش‌ ‌). ولیعهد طی فرمانی دیگر، معادن مس آذربایجان را برای مدت ٢١ سال به ست‌خان واگذار کرد (همان‌جا) که پس از استخراج، ده‌یک عواید آن را به دیوان بپردازد. ست‌خان به انگلستان سفر کرد و ٢ معدن‌کار انگلیسی، و سپس ٢٠ کارگر معدن‌کار یونانی را استخدام کرد و به ایران آورد (آلبویاجیان، ٢٤٤) و با اسلوب جدید به کاوش پرداخت. پس از بهره‌برداری از معادن مس، دو عدد توپ ٦پوندی تهیه کرد و به نظر محمدشاه رساند. در ازای آن، روستای شیخدر میانه را، که ٥٠٠‘١ تومان مداخل داشت، به تیول، به ست‌خان واگذار کردند و تهیۀ ٨٤ عراده توپ را نیز به مقاطعه به او دادند (محبوبی، ١٩٩).
پس از درگذشت عباس‌میرزا، نایب‌السلطنه، ست‌خان بزرگ‌ترین پشتیبان خود را از دست داد. وی که به کشف معادن جدید سخت علاقه‌مند شده بود، ثروت خود را در این راه از دست داد، به گونه‌ای که در پایان زندگی، اموالی در بساط نداشت (رایت، همان‌جا). او در تهران درگذشت.

مآخذ

رابینو، (یاسنت) لویی، دیپلماتها و کنسولهای ایران و انگلیس و...، ترجمۀ غلام‌حسین ‌میرزاصالح، تهران، ١٣٦٣ش؛
رایت، دنیس، ایرانیان در میان انگلیسیها، ترجمۀ کریم امامی، تهران، ١٣٦٨ش؛
رائین، اسماعیل، ایرانیان ارمنی، تهران، ١٣٤٩ش؛
عباس‌میرزا قاجار، متن فرمانهای منتشرنشده، تصویرهای موجود نزد مؤلف مقاله؛
محبوبی اردکانی، حسین، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، تهران، ١٣٧٠ش، ج ١؛
نیز:

Alboyajian, Arshak, «Gaghter depi Parskastan», Patmutiwn Hay gaghtakanutian, Cairo , ١٩٥٥, vol. III.
آندرانیک هویان