شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٦٧٨ - تعريف زاويه مسطّحه و توضيح واژه هاى « قيام» و « ميل»

چنان‌‌كه ملاحظه مى‌‌كنيد در اينجا يك تعبير بالفعل وجود دارد: «لم يدلّ على هذه الاضافة بالفعل» و يك تعبير «اضافة بالفعل». مصنف در مقام فرق ميان اين دو تعبير مى‌‌گويد: وقتى مى‌‌گوييم: حادّه از قائمه، كوچك‌‌تر است؛ اضافه‌‌اى نسبت به قائمه در نظر مى‌‌گيريم، در اين صورت لزومى ندارد كه قائمه بالفعل وجود داشته باشد. همان‌‌گونه كه گفتيم وقتى گفته مى‌‌شود زاويه حادّه كوچك‌‌تر از قائمه است، اين بدان معنا نيست كه بالفعل قائمه‌‌اى وجود دارد و ما حادّه را با آن مى‌‌سنجيم، بلكه ممكن است زاويه قائمه بالقوه، وجود داشته باشد. پس منظور اين است كه بتوان يك زاويه قائمه رسم كرد كه بزرگ‌‌تر از آن زاويه حادّه باشد. در نتيجه، وجود زاويه قائمه بالقوّه است؛ ولى اضافه‌‌اى كه اين زاويه حادّه نسبت به آن زاويه قائمه دارد، اضافه بالفعلى خواهد بود.

بنابراين، هرگاه زاويه قائمه‌‌اى داشته باشيم، زاويه حادّه از آن زاويه مفروض، كوچك‌‌تر خواهد بود. يعنى زاويه حادّه، صفت «اصغريّت» را نسبت به زاويه قائمه مفروض، بالفعل دارد.

مصنف، اضافه موجود در زاويه را اضافه «صعب» (مخفى) قلمداد مى‌‌كند؛ و آن‌‌گاه، درصدد رفع صعوبتِ آن برمى‌‌آيد؛ و توضيح مى‌‌دهد كه چگونه اين اضافه در زاويه وجود دارد و لازمه آن است. و در مقام پاسخ به اين پرسش، نخست درباره زاويه مسطّحه توضيح مى‌‌دهد؛ و به تبيين گستره مفهومى آن مى‌‌پردازد، هرچند اين مطلب اختصاص به زاويه مسطّحه ندارد و نظير آن درباره زاويه مجسّمه هم جارى است.

تعريف زاويه مسطّحه و توضيح واژه‌‌هاى «قيام» و «ميل»

هرگاه خطى با خط ديگرى تلاقى پيدا كند، از قيام يكى از آن دو، بر ديگرى‌‌زاويه پديد مى‌‌آيد. در تعريف زاويه از تعبير «قيام خطٍّ على خطّ» استفاده شده است.

امّا «قيام»، دو اصطلاح دارد: