شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٤٢ - تامّ و ناقص در طبيعت عدد مطرح نيست

اصل و ريشه تماميّت

گويا مردم به كمتر از سه تا، «تام» اطلاق نمى‌‌كنند؛ و در همان موردى كه «تام» بكار مى‌‌برند، «كل» و «جميع» هم بكار مى‌‌برند.

آرى، عدد سه را اصالتاً تامّ مى‌‌دانند از آنرو كه داراى مبدء و وسط و نهايت است. امّا، تامّ بودن اشياء ديگرى كه براى آنها مبدء و وسط و منتهى قائل مى‌‌شويم از آنرو است كه براى اشياء ديگر هم سه جزء فرض مى‌‌شود.

ثُمَّ لَمْ يَكُنْ في طَبيعَةِ عَدَد مِنَ الاَْعْدادِ مِنْ حَيْثُ هُوَ عَدَدٌ اَنْ يَكُونَ تامّاً عَلَى الاِْطْلاقِ، فَاِنَّ كُلَّ عَدَد فَمِنْ جِنْسِ وَحْدانِيّاتِهِ ما لَيْسَ مَوْجُوداً فيهِ، بَلْ اِنَّما يَكُونُ تامّاً في الْعَشْرِيَّةِ وَالتِّسْعِيَّةِ، وَاَمّا مِنْ حَيْثُ هُوَ عَدَدٌ فَلَيْسَ يَجُوزُ اَنْ يَكُونَ تامّاً مِنْ حَيْثُ هُوَ عَدَدٌ، وَاَمّا مِنْ حَيْثُ لَهُ مَبْدَأٌ وَمُنْتَهى وَواسِطَةٌ فَهُوَ تامٌّ، لاَِنَّهُ مِنْ حَيْثُ يَكُونُ لَهُ مَبْدَأٌ وَمُنْتَهى يَكُونُ ناقِصاً مِنْ جِهَةِ ما لَيْسَ فيما بَيْنَهُما شَىْءٌ مِنْ شَأْنِهِ اَنْ يَكُونَ بَيْنَهُما وَهُوَ الْواسِطَةُ، وَقِسْ عَلَيْهِ سائِرَ الاَْقْسامِ اَىْ اَنْ يَكُونَ واسِطَةٌ وَلَيْسَ مُنْتَهى، اَوْ واسِطَةٌ وَ مُنْتَهى وَقَدْ فَقَدَ ما يَجِبُ اَنْ يَكُونَ مَبْدأً. ثُمَّ مِنَ الْمُحالِ اَنْ يَكُونَ مَبْدءانِ في الاَْعْدادِ لَيْسَ اَحَدُهُما واسِطَةً بِوَجْه اِلاّ لِعَدَدَيْنِ وَلا مُنْتَهيانِ لَيْسَ اَحَدُهُما واسِطَةً بِوَجْه اِلاّ لِعَدَدَيْنِ.

تامّ و ناقص در طبيعت عدد مطرح نيست

آنچه گفتيم در طبيعت عدد، از آنرو كه عدد است تحقق نخواهد يافت؛ آنسان كه عدد على الاطلاق، تامّ باشد. زيرا، اگر شما به طور مثال ٦٠٠ هزار صندلى را در نظر بگيريد، باز هم صندلى ديگرى را مى‌‌توان بدان افزود. پس، تامّ على‌‌الاطلاق نخواهد بود. البته، مى‌‌توان گفت: «تسعة تامّة» يا «عشرة تامة» چنانكه در كتاب خدا نيز آمده است: «تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَة».[١] امّا، از آن حيث كه عدد است نمى‌‌تواند تامّ باشد. لكن، از آن جهت كه داراى مبدء، منتهى و