شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٩٩ - توضيح عبارت متن

معنا را در ذهن تصور كند و آن را با معقولِ ديگرى بسنجد، آيا اين شىء وصف تقدم را ندارد، زيرا «شىء» با «لاشىء» مقايسه نمى‌‌شود و چيزى كه نيست، هيچ است. از اين رو، وصف و مقايسه‌‌اى بين آنها انجام نمى‌‌گيرد. چنين اضافه‌‌هايى كه طرفين آنها نمى‌‌توانند در خارج باشند، اضافاتى هستند كه فقط در عقل وجود مى‌‌يابند. و از اين لحاظ مصداق خارجى ندارند. بلكه اين‌‌ها مناسبت‌‌ها و روابطى هستند كه عقل آنها را فرض مى‌‌كند. اعتباراتى هستند كه عقل آنها را ملاحظه و بدانها اشاره مى‌‌كند.

ديدگاه صدرالمتألهين: صدرالمتألهين، پاسخ مذكور را درباره تقدم و تأخر زمانى نمى‌‌پسندد. از اين رو، مى‌‌گويد: ملاك تقدم و تأخر در زمانيات، اجتماع آنها در وعاء دهر است.[١]

مختار ما درباره اضافات: به نظر مى‌‌رسد، اضافه از قبيل معقولات ثانيه فلسفى باشد. آنچه تاكنون به عنوان اشكال مطرح شد بر اضافه وارد مى‌‌شود در صورتى كه اضافات را از جمله معقولات ثانيه منطقى بدانيم. امّا، در صورتى كه از قبيل معقولات ثانيه فلسفى باشند، مصداق خارجى دارند؛ امّا، ما به ازاء خارجى ندارند. و اشكالى ندارد كه عروض آنها در ذهن باشد نه در خارج؛ ولى مصداق خارجى داشته باشند و بر شىء خارجى حمل شوند. و به نظر ما همه اضافات از اين قبيل مى‌‌باشند.

* * * * *