شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٥٥ - اطلاقات لفظ " كلّ"
تَتَكَمَّمَ بِالْعَرَض[١]كَالْبَياضِ كُلِّهِ وَالسَّوادِ كُلِّهِ، اَوْ كانَ لَها اَنْ تَشْتَدَّ وَتَضْعُفَ كَالْحَرارَةِ كُلِّها وَالْقُوَّةِ كُلِّها. وَيُقالُ لِلْمُرَكَّبِ مِنْ اَشْياءَ تَخْتَلِفُ كَالْحَيْوانِ «كُلٌّ» اِذْ هُوَ مِنْ نَفْس وَبَدَن.
اطلاقات لفظ "كلّ"
مصنف در عبارتهاى گذشته با استفاده از واژه «كأن» (گويا) موارد كاربرد «كل» و «جميع» را به طور مصطلح، بيان كرد. امّا، اينك با استفاده از همان واژه «كأن» مىگويد آن گفتهها لزومى نداشت زيرا، اصطلاح، آندو را در يك مسير قرار داده و عملا هر دو، يكسان استعمال مىشوند؛ و حتّى «كل» و «جميع» را در مورد «غير ذوات الكمية» نيز اطلاق مىكنند.[٢] چنانكه در كيفياتى مانند سواد و بياض كه بالعرض كميّتى به آنها نسبت مىدهند هم بكار مىبرند. به طور مثال مىگويند: «كُلّ سواد...» يا در مورد كيفياتى كه شدّت و ضعف مىپذيرند مانند حرارت و قوّه نيز لفظ كلّ را اطلاق مىكنند. و نسبت به مركب از اشياء گوناگون مانند حيوان، «كل» گفته مىشود به اين لحاظ كه حيوان تركيبى از نفس و بدن است.
وَ اَمَّا الْجُزْءُ فَاِنَّهُ تارَةً يُقالُ لِما يُعَدُّ، وَ تارَةً لِما يَكُونُ شَيْئاً مِنَ الشَّىْءِ وَلَهُ غَيْرُهُ مَعَهُ وَ اِنْ كانَ لا يَعُدُّهُ، وَ رُبَّما خُصَّ هذا بِاسْمِ الْبَعْضِ.
وَ مِنَ الْجُزْءِ ما يَنْقَسِمُ اِلَيْهِ الشَّىْءُ لا في الْكَمِّ، بَلْ في الْوُجُودِ، مِثْلُ النَّفْسِ وَ الْبَدَنِ لِلْحَيْوانِ، وَ الْهَيُولى وَ الصُّورَةِ لِلْمُرَكَّبِ، وَ بِالْجُمْلَةِ ما يَتَرَكَّبُ مِنْهُ الْمُرَكَّبُ لِمُخْتَلِفِ الْمَبادِئِ.
[١] كميّت بالعرض، مانند سواد و بياض كه «فى ذاته» كميّت ندارند؛ امّا، در سايه شىء ديگرى ذو كميّت مىشوند و بالعرض متكمّم مىگردند. [٢] اينجا جناب صدرالمتألهين، اظهار ناراحتى مىكند كه شما الهيات و معارف مىگوييد؛ حال آنكه به سراغ مباحثى رفتهايد كه مهمّ نيستند و فايده چندانى ندارند (ر.ك: تعليقه صدرالمتألهين بر الهيات شفا، ص ١٧٦).