شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٨٦ - فرايند حدوث قوّه فاعلى

فعليّت برسد. ولى برخى بر آنند كه قوّه فاعلى اساساً قبل از فعل وجود ندارد، بلكه همراه با فعل و در زمان تحقق فعل، تحقق مى‌‌يابد!

در ميان پيشينيان از فلاسفه يونان شخصى بوده به نام «غاريقوا» كه چنين اعتقادى داشته است. ولى اين اعتقاد، طرفداران اندكى داشته و مورد قبول واقع نشده است. تا اينكه پس از قرنها برخى از متكلمان آمدند و همين نظريه را پذيرفتند[١] و گفتند: قدرت فاعلى در حين انجام گرفتن فعل، تحقق مى‌‌يابد، و پيش از آن، هرگز وجود ندارد.

فرايند حدوث قوّه فاعلى

اكنون اين سؤال مطرح است كه آيا مى‌‌توان پذيرفت كه قوّه فاعلى در حين فعل در فاعل حادث شود؟ به ديگر سخن، پيش از انجام فعل، قوّه فاعلى در فاعل نباشد؟

مصنف چنين عقيده‌‌اى را باطل مى‌‌داند و چنين استدلال مى‌‌آورد كه اگر قوّه فاعلى در حين فعل در فاعل حادث شود، معنايش آن است كه به طور مثال انسانى كه توانايى ديدن دارد، در صورتى كه چشم خود را ببندد و نبيند با انسان كور هيچ فرقى نكند و يكسان باشد!

به عبارت ديگر، اين شخص بالفعل نمى‌‌بيند و طبق نظر آنها چون حين‌‌الفعل نيست نمى‌‌تواند ببيند و قوّه ديدن هم ندارد. و لازمه‌‌اش آن است كه چنين انسانى با انسان كور همانند باشد. زيرا، انسان كور هم انسانى است كه قوّه بينائى ندارد. بنابراين، چنين عقيده‌‌اى قابل قبول نيست كه هرگاه انسان چشم خود از ديدن بست و بالفعل چيزى را نديد كور باشد. يا اگر گوش او در حال شنيدن نبود كر باشد!

مصنف در اينجا مطلب مهمّى را از ديدگاه فلسفه مشّائيان مطرح مى‌‌كند و