شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥٠٩ - ويژگى هاى فصل

ويژگى‌‌هاى فصل

نخستين ويژگى فصل عبارت است از اينكه مفهومى باشد كه بواسطه آن، جنس تنوّع پيدا كند. دست‌‌كم جنس را به دو نوع تقسيم كند. از اينرو، هرگاه يك مفهوم مساوى، به جنس افزوده شود كه تقسيمى در آن ايجاد نكند، فصل نخواهد بود. زيرا فصل همواره نسبت به جنسْ مقسّم است. پس، اگر فصلى را براى جنسى در نظر بگيريم، معلوم مى‌‌شود جنس، جنس متوسط است و خودش يك نوع تامّ محسوب مى‌‌شود و آن فصل، فصل مقوّم نوع مى‌‌باشد نه فصل جنس! هميشه رابطه فصل با جنس است كه مقسِّم است. مقسِّم بودن آن هم به اين است كه مفهومى باشد كه لا اقل آن را به دو قسم تقسيم كند.

اين، يكى از معيارهايى است كه درباره «فصل» مى‌‌توانيم بيان كنيم. يعنى هرگاه فصل را با جنس بسنجيم ببينيم فصل، مفهومى محدودتر دارد.

بنابراين، فصل موجب تقسيم جنس مى‌‌شود؛ و اين قاعده‌‌اى است كه در كتابهاى ابتدائىِ منطق هم بيان شده است كه فصل نسبت به جنسْ مقسِّم است.

دوّمين ويژگى، آن است كه قسمت هميشه بايد قسمت ذاتى و ثابت باشد. ما اگر دو وصف را براى شىء در نظر بگيريم كه ثباتى ندارند، نمى‌‌توانند فصل به حساب آيند. به طور مثال اگر جسم را كه خود جنس متوسط است، تقسيم كنيم به متحرك و غير متحرك، اين تقسيم البته درست است زيرا، هر