شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٦٠١ - اتحاد جنس و فصل

ذلِكَ، بَلْ يَكونُ ذلِكَ تَحْصيلا لِقَبُولِهِ لِلْمُساواةِ أَنَّه فى بُعْد واحِد فَقَطُّ أَوْ فى أَكْثَرَ مِنْهُ.

فَيَكونُ الْقابِلُ لِلْمُساواةِ فى بُعْد واحِد فى هذَا الْشَىْءِ هُوَ نَفْسَ الْقابِلِ لِلْمُساواةِ، حَتّى يَجُوزَ لَكَ أَنْ تَقُولَ: إنَّ هذا الْقابِلَ لِلْمُساواةِ هُوَ هذَا الَّذى هُوَ ذُو بُعْد واحِد وَبِالْعَكْسِ، وَلا يَكونُ هذا فِى الاَْشْياءِ الَّتى مَضَتْ. وَههُنا وَإِنْ كانَتْ كَثْرَةٌ ما لا شَكَّ فيها فَهِىَ كَثْرَةٌ لَيْسَتْ مِنَ الْجِهَةِ الَّتى تَكونُ مِنَ الاَْجْزاءِ بَلْ كَثْرَةٌ تَكونُ مِنْ جِهَةِ أَمْر غَيْرِ مُحَصَّل وَأَمْر مُحَصَّل. فَإِنَّ الاَْمْرَ الْمُحَصَّلَ فى نَفْسِهِ يَجُوزُ أَنْ يُعْتَبَرَ مِنْ حَيْثُ هُوَ غَيْرُ مُحَصَّل عِنْدَ الذِّهْنِ فَتَكونُ هُناكَ غَيْرِيَّةٌ:لكِنْ إِذا صارَ مُحَصَّلا لَمْ يَكُنْ ذلِكَ شَيْئاً آخَرَ إِلاّ بِالاِْعْتِبارِ الْمَذْكُورَ اَلَّذى ذلِكَ لِلْعَقْلِ وَحْدَهُ. فَإِنَّ التَّحْصيلَ لَيْسَ يُغَيِّرُهُ بَلْ يُحَقِّقَهُ.

اتحاد جنس و فصل

٤. يك نوع ديگر از اتحاد، اتحادى است كه جنس و فصل با يكديگر دارند. با اين بيان كه فصل، مضمَّن در جنس است؛ و از اين رو، جنس بالقوه همان فصل است. درّاكيّت كه يك معناى مبهمى است، بالقوه مى‌‌تواند ناطق يا حساس يا متخيّل باشد. و اين‌‌ها غير از آن نيستند. تفاوتشان تنها به اجمال و تفصيل و به تعيّن ولا تعيّن است.

بنابراين، اگر مفهوم ديگرى به آن مفهومِ مبهم ضميمه شود، متعيّن مى‌‌گردد. امّا، نه از آن رو كه يك جزء ديگرى از خارج به آن افزوده مى‌‌شود؛ بلكه بدين معنا كه تعيّن همان ابهام است. و اين اتّحاد از قبيل اقسام پيشين نيست، بلكه از قبيل اتّحاد اشيائى است كه قابل حمل بر يكديگرند و عين هم هستند. از اين رو است كه جنس قابل حمل بر فصل است و فصل هم قابل حمل بر جنس است. سرّ اين‌‌كه اين دو قابل حمل بر يكديگرند آن است كه يكى تعيّن ديگرى است.