شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥٤ - علت اختصاص عرض به يك موضوع خاص

فَيَتَعَيَّنُ لَهُ بِذلِكَ. فَهذا اللَّوْنُ مِنْ حَيْثُ هُوَ هذا اللَّوْنُ اِمّا غَنِىٌّ عَنِ الْمَوْضُوعِ، وَاِمّا مُقْتَصِرٌ عَلى مَوْضُوع واحِد.

علت اختصاص عرض به يك موضوع خاص

اگر كسى بپرسد كه آيا علّتِ وجود يك عرض در يك موضوع، ذات موضوع است و يا سببى بيرونى موجب شده كه اين عرض در موضوع معين پديد آيد؟

به عبارت ديگر: چه چيز موجب شده است كه اين عرض مفارق در اين موضوع خاص بوجود آيد؟ يعنى با وجود اينكه خودِ جسم ذاتاً اقتضاى سفيدى را ندارد چه چيز موجب شده كه اكنون واجد رنگ سفيد گردد؟!

پاسخ اين سؤال آن است كه علل و اسبابى موجب مى‌‌شود كه يك جسم استعداد رنگ سفيدى را پيدا كند؛ و امكان استعدادى اين رنگ در اين جسم بوجود آيد. مفيض رنگ سفيدى، همواره وجود دارد؛ امّا، جسمى آن را مى‌‌پذيرد كه امكان استعدادى آن را داشته باشد. هر گاه امكان استعدادى در جسمى پيدا شد وجود آن عرض را در اين محلّ (جسم) تعيين مى‌‌كند. با وجود امكان استعدادى، تحقق عرض در اين محلّ، وجوب مى‌‌يابد. زيرا، علّت فاعلىِ آن موجود است و علّت قابلى استعداد پذيرش را پيدا كرده است.

بنابراين در پاسخ به اين سؤال كه چگونه يك شىء، واحدِ معينى را اقتضا مى‌‌كند؟ مى‌‌گوييم عرض به آن موضوعى تعلّق مى‌‌گيرد كه صحّت وجود اين عرض در آن پيدا شده است. يعنى امكان استعدادى براى تحقق آن عرض پيدا كرده است و از اين‌‌رو، علّت، آن را در اين محلّ به وجود مى‌‌آورد. در نتيجه، تعيّن اين عرض در اين موضوع بواسطه امكان استعدادى است كه در آن پديد آمده است.