شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٤٧ - توضيحى فزونتر درباره برهان

روى زمين ثابت بوده، پس از اين هم ثابت بماند. در اين صورت، يك قوس نود درجه تشكيل مى‌‌شود.

ب ـ صورت ديگر، آن است كه جسم مذكور به گونه‌‌اى حركت داده شود كه به همان نسبت كه يك طرفِ آن پائين مى‌‌رود، طرف ديگرش بالا مى‌‌رود. چنانكه به طور فرض طرفِ سبكِ آن پائين و طرفِ سنگين آن بالا است. آنگاه، به گونه‌‌اى آن را حركت دهيم كه در وسطِ آن، نقطه‌‌اى محفوظ بماند و بر اساس آن، وزنش به دو طرف، متعادل گردد. حال، اگر نقطه ياد شده دقيقاً در وسط باشد، طبعاً بخاطر نابرابرى وزنِ دو طرفِ آن، متعادل نمى‌‌شود. از اين رو، نقطه‌‌اى را بايد در نظر گرفت كه اين طرفِ آن با طرف ديگرِ آن، از نظر وزن مساوى باشد. اما وقتى تعادل بهم خورد، و يك طرف پائين رفت، طرف ديگر بالا برود. در چنين صورتى است كه با احتفاظِ وسطِ آن، قسمتى كه پائين مى‌‌رود يك نيم دايره تشكيل مى‌‌دهد. چنانكه قسمت ديگرش نيز كه بالا مى‌‌رود، يك نيم دايره تشكيل مى‌‌دهد. در نتيجه، دو طرفِ آن، مجموعاً يك دايره كامل را تشكيل مى‌‌دهد.

حاصل آنكه، اگر يك طرفِ آن ثابت باشد و طرف ديگرش حركت كند. يك قوس نود درجه تشكيل مى‌‌شود، وقتى آن را چهار برابر مى‌‌كنيم، يك دايره كامل، ساخته مى‌‌شود.

امّا، اگر نقطه‌‌اى از آن را در نظر بگيريم كه ثابت بماند، آنگاه به هر اندازه‌‌اى كه از يك طرف آن، پائين مى‌‌آيد، طرف ديگر آن، به همان اندازه بالا رود، يك نيم دايره در يك قسمت، و يك نيم‌‌دايره در قسمت ديگر به وجود مى‌‌آيد كه مجموعاً يك دايره كامل را تشكيل مى‌‌دهند.

چنانچه جسمى را كه يك طرف آن سنگينتر و طرف ديگر آن سبكتر است، بر روى يك سطح مستوى قرار دهيم، آنسان كه طرفِ سبك‌‌تر آن مماس با سطح باشد و بر روى سطح با هر حيله و تدبيرى كه مى‌‌انديشيم