شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١١٠ - كيفياتى كه در كميات قرار دارند و اثبات آنها

الْمُنْحَني وَالْكُرَةَ وَالاُْسْطُوانَةَ وَالْمَخْرُوطَ لَيْسَ شَىْءٌ مِنْها بِبَيِّنِ الْوُجُودِ، وَلا يُمْكِنُ لِلْمُهَنْدِسِ اَنْ يُبَرْهِنَ عَلى وُجُودِها. لاَِنَّ سائِرَ الاَْشْياءِ اِنَّها تَبَيَّنَ لَهُ بِوَضْعِ وُجُودِ الدّائِرَةِ، وَلاِنَّ ذلِكَ الْمُثَلَّثَ يَصِحُّ وُجُودُهُ اِنْ صَحَّتِ الدّائِرَةُ، وَكَذلِكَ الْمُرَبَّعَ، وَكَذلِكَ سائِرُ الاَْشْكالِ.

چنانكه گفتيم، كيف در يك تقسيم معروف به چهار قسم تقسيم مى‌‌شود: كيفيات محسوس، كيفيات نفسانى، كيفيات استعدادى و كيفيات مختص به كميات.

درباره كيف محسوس قبلا بحث شد. و بحث درباره دو قسم ديگر نيز در جاى خودش يعنى كتاب نفس، انجام پذيرفته است. از ميان اقسام چهارگانه مذكور، تنها كيفيات مختصّ به كميّات باقى ماندهاست كه اكنون بايد درباره آنها نيز به بحث بپردازيم.

اين قسم، نيازمند دوگونه بحث است:

الف ـ از يك سو، بايد وجود چنين كيفياتى را اثبات كنيم.

ب ـ از سوى ديگر بايد كيف بودن و عَرَض بودن آنها را اثبات كنيم. يعنى علاوه بر اينكه بايد اثبات كنيم آنها جوهر نيستند، همچنين بايد اثبات كنيم كه آنها عَرَض بوده، تحت مقوله كيف مندرج‌‌اند.

كيفيات مختص به كميات به دو دسته تقسيم مى‌‌شود:

الف ـ كيفيّاتِ عارض بر كم منفصل: يك دسته كيفيات مخصوص به كم منفصل، يا عدد است. اين دسته به طور معمول در علم حساب مورد بحث قرار مى‌‌گيرد. مانند: فرديّت، زوجيّت، جذر، كعب وامثال اين امور؛ فيلسوف ما‌‌بعد‌‌الطبيعى، تنها عرض بودن آنها را اثبات كرده، جوهريت آنها را نفى