شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٣٧ - برهان نخست بر اثبات دايره

گونه‌‌اى حركت دهيم كه يك طرف آن ثابت و طرف ديگر آن متحرك باشد به صورت خط مايل در مى‌‌آيد؛ و به جزء دوّم و نقطه ديگر در محيط دايره وصل مى‌‌شود. بنابراين، خط دوّم، نسبت به خط اوّل، موازى نخواهد بود بلكه مايل خواهد بود. اين مطلب هم، مطلب حقّى بود كه در استدلال جدلى آورديم.

البته، اثبات دايره بر اساس مذهب حقّ كه همان قول به جزء قابل تجزّى است، همچنان بر عهده ما باقى مانده است.

فَنَقُولُ: قَدْ تَبَيَّنَ فِى الطَّبيعيّاتِ مِنْ وَجْه وُجُودُ الدّائِرَةِ، وَ ذلِكَ لاَِنَّهُ تَبَيَّنَ لَنا اَنَّ جِسْماً بَسيطاً،[١] وَ تَبَيَّنَ اَنَّ كُلَّ جِسْم بَسيط فَلَهُ شَكْلٌ طَبيعىٌّ، وَ تَبَيَّنَ اَنَّ شَكْلَهُ الطَّبيعىَّ هُوَ الَّذي لا يَخْتَلِفُ اَلْبَتَّةَ في اَجْزائِهِ، وَ لا شَىَْ مِنَ الاَْشْكالِ الْغَيْرِ الْمُسْتَديرَةِ كَذلِكَ. فَقَدْ صَحَّ وُجُودُ الْكُرَةِ وَ قَطْعُها بِالْمُسْتَقيمِ هُوَ الدّائِرَةُ فَقَدْ صَحَّ وُجُودُ الدّائِرَةِ.

برهان نخست بر اثبات دايره

مصنف، دو برهان بر اثبات وجود دايره اقامه مى‌‌كند. يكى از آن دو، بر اساس مسائلى است كه در طبيعيات مطرح شده و در اينجا به طور مختصر اشاره‌‌اى به آن مطالب مى‌‌كند؛ حاصل آن چنين است:

١ـ در طبيعيات قديم وجود جسم بسيط اثبات شده است. منظور از جسم بسيط اجسام فلكى يا اجسام عنصرى است كه كاملا خالص باشند. به هر حال، در اين جهان، جسم بسيط وجود دارد (اين مقدمه نخست)

٢ـ شكل آن، شكل طبيعى است. زيرا، هيچ عاملى نيست كه به آن شكل