مرادف با «تحصّل» و «تحقق عينى» بينگاريم. امّا، اگر فعليّت را متضايف با قوّه در نظر بگيريم؛ در اين صورت، بايد بگوييم قوّه آن فعليتى است كه آن فعليّت، فعليّتِ اين قوّه است و در اين صورت با هم متكافئ درك مى‌‌شوند.

به هر حال، فعليتْ گاهى با قوّه متضايف است كه در اين صورت، درك هر كدام از آندو با ديگرى توأم است. در اين صورت، چنين نيست كه درك قوه، احتياج به فعليت داشته باشد؛ امّا، درك فعليتْ احتياج به قوّه نداشته باشد. بلكه از اين جهت همانند «اب و ابن» خواهد بود. همانگونه كه «اب»، اَبِ كسى است كه او «اِبْن» او است. قوه هم، قوّه فعليّتى است كه آن فعليت، فعليّت اين قوه است.

وَاَيْضاً فَاِنَّ الْفِعْلَ قَبْلَ الْقُوَّةِ بِالْكَمالِ وَالْغايَةِ، فَاِنَّ الْقُوَّةَ نُقْصانٌ وَالْفِعْلَ كَمالٌ، وَالْخَيْرُ في كُلِّ شَىْء اِنَّما هُوَ مَعَ الْكَوْنِ بِالْفِعْلِ، وَحَيْثُ الشَّر[١] فَهُناكَ ما بِالْقُوَّةِ بِوَجْه مّا، فَاِنَّ الشَّيْءَ اِذا كانَ شَرّاً فَاِمّا اَنْ يَكُونَ لِذاتِهِ شَرّاً وَمِنْ كُلِّ وَجْه، وَهذا مُحالٌ. فَاِنَّهُ اِنْ كانَ مَوْجُوداً فَمِنْ حَيْثُ هُوَ مَوْجُودٌ لَيْسَ بِشَرّ، وَاِنَّما يَكُونُ شَرّاً مِنْ حَيْثُ هُوَ فيهِ عَدَمُ كَمال مِثْلُ الْجَهْلِ لِلْجاهِلِ، اَوْ لاَِنَّهُ يُوجِبُ في غَيْرِهِ ذلِكَ مِثْلُ الظُّلْمِ لِلظّالِمِ، فَالظُّلْمُ اِنَّما هُوَ شَرٌّ لاَِنَّهُ يَنْقُصُ مِنَ الَّذي فيهِ الظُّلْمُ طَبيعَةَ الْخَيْرِ، وَمِنَ الَّذي عَلَيْهِ الظُّلْمُ اَلسَّلامَةَ اَوِ الْغِنى اَوْ غَيْرَ ذلِكَ. فَيَكُونُ مِنْ حَيْثُ هُوَ شَرٌّ مَشُوباً بِعَدَم وَبِشَىْء بِالْقُوَّةِ، وَلَوْ اَنَّهُ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ وَلا مِنْهُ ما بِالْقُوَّةِ لَكانَتِ الْكَمالاتُ الَّتي تَجِبُ لِلاَْشياءِ حاضِرَةً، فَما كانَ شَرّاً بِوَجْه مِنَ الْوُجُوهِ.

ششم: فعليّت اشرف از قوّه است

نكته ديگر اين كه فعليت، اشرف از قوه است. رابطه ميان قوه و فعل، نوعى رابطه ميان نقص و كمال است. چيزى را مى‌‌گوييم بالقوه است كه هنوزكمالى را ندارد. هرگاه آن كمال را واجد شود، بالفعل مى‌‌گردد. بنابراين،

[١] يعنى «وحيث الشر موجود...».