شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٠٤ - درباره متقدم و متأخر و درباره حدوث

مقاله چهارم

فصل اوّل

درباره متقدم و متأخر و درباره حدوث

مقاله چهارم درباره تقدم و تأخّر و درباره حدوث و قِدَم است.

نكته نخست: مصنف درباره اينكه چرا اين مبحث را در اينجا مطرح كرده‌‌اند مى‌‌گويد: تاكنون بحث‌‌هايى را درباره اقسامى از وجود و وحدت مطرح كرديم. اين اقسام به منزله انواعى از يك جنس تلقّى مى‌‌شود. البته، وجودْ خود جنس نيست. زيرا، وجود از قبيل ماهيات نيست تا انواعى داشته باشد، ولى رابطه‌‌اش با مباحث گذشته شبيه رابطه جنس با نوع است. بعد از اينكه رابطه جنس با نوع بيان شد يعنى انواع يك جنس تبيين گرديد نوبت مى‌‌رسد به اينكه خواص و عوارض آن جنس بيان شود. از اين رو، در آينده مباحثى را مطرح خواهيم كرد كه به منزله خواص و عوارض براى وجود و وحدت است. و از ميان خواص و عوارض، تقدم و تأخّر را بر ساير مباحث مقدّم مى‌‌داريم.

مصنف ابتدا اشاره‌‌اى به تعريف تقدم و تأخر مى‌‌كند و آن را شامل همه اقسام مى‌‌داند. از اين رو، تقدم و تأخّر، نسبت به همه اقسامش مشترك معنوى است نه مشترك لفظى. و در عرف فلاسفه، اطلاق تقدم و تأخّر بر همه اقسام، يك اطلاق حقيقى است. اينگونه نيست كه در اصطلاح فلاسفه، بعضى از تقدم و تأخرها حقيقى باشد و بعضى مجازى. امّا، در عين حال كه اطلاق تقدم و تأخر بر همه اقسامش حقيقى است، و به نحو اشتراك معنوى است؛ امّا، اطلاق آن، به نحو تشكيكى است.[١] يعنى بعضى از