شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٦٢ - توضيح متن

يك قضيه شرطيه به آن نيست كه حتماً بايد هر دو طرفش در خارج تحقق پيدا كنند. زيرا، وقتى مى‌‌گوييم: «الواجب تبارك و تعالى يفعلُ اذا يشاء ولا يفعل اذا لا يشاء» اين بدان معنا نيست كه واجب تعالى دو حالت دارد: گاهى مى‌‌خواهد و گاهى نمى‌‌خواهد. آن گاه كه مى‌‌خواهد انجام مى‌‌دهد و آن گاه كه نمى‌‌خواهد انجام نمى‌‌دهد. اگر واجب تعالى هميشه اراده انجام كارى را داشته باشد و هميشه آن را انجام دهد، چنانكه خداوند متعال هميشه اراده انجام كار خير را دارد و هميشه كار خير انجام مى‌‌دهد؛ آيا لازمه‌‌اش آن است كه خداوند مجبور باشد؟

قوام اختيار و قوام قدرت و قوه‌‌اى كه به معناى قدرت است؛ به صدق اين قضيه شرطيه است. و هر كس با منطق آشنايى داشته باشد مى‌‌داند كه صدق قضيه شرطيه به اين نيست كه هر دو طرفش لزوماً در خارج تحقق يابد. بلكه صدقش به ملازمه ميان شرط و مشروط است.

توضيح متن

پيش از اين گفتيم كه يكى از معانى قوّت مرادف با قدرت است. آنجا كه مرادف با قدرت مى‌‌شود اين اشكال و گمان بوجود مى‌‌آيد كه قدرت يا قوّتى كه به معناى قدرت است را تنها به موجودى مى‌‌توان نسبت داد كه هم شأنيّت فعل داشته باشد و هم شأنيت ترك. اگر فاعلى باشد كه شأنش اين است كه همواره كار انجام دهد و بيكار ننشيند؛ در اين صورت مى‌‌گويند چنين فاعلى قدرت ندارد! زيرا، قدرت آنجا صدق مى‌‌كند كه فاعل گاهى هم آن كار را انجام ندهد. اگر هميشه انجام مى‌‌دهد، معلوم مى‌‌شود كه فاعل، قدرت ترك آن را ندارد!

لكن، حقيقت اينچنين نيست كه قدرت منحصر باشد به آن كه شأنيت هر دو (فعل و ترك) را داشته باشد. زيرا، كسى كه هميشه كارى را نجام مى‌‌دهد