اَمّا كَيْفَ تَكُونُ، فَلْنَفْرُضْ نُقْطَةً فِى الرَّأْسِ الْمُماسِّ لِلسَّطْحِ، وَهِىَ اَيْضاً تَلْقى نُقْطَةً مِنَ السَّطْحِ، فَحينَئذ لا يَخْلُو اِمّا اَنْ تَثْبَتَ النُّقْطَةُ في مَوْضِعِها، فَتَكُونُ كُلُّ نُقْطَة تَفْرِضُها في رَأْسِ ذلِكَ الْجِسْمِ قَدْ فَعَلَتْ دائِرَةً:وَ اِمّا اَنْ يَكُونَ ـ مَعَ حَرَكَةِ هذا الطَّرَفِ اِلى اَسْفَلَ ـ يَتَحَرَّكُ الطَّرفُ الاْخَرُ اِلى فَوْق، فَيَكُونُ قَدْ فَعَلَ كُلُّ واحِد مِنَ الطَّرَفَيْنِ دائِرةً، وَ مَرْكَزُها النُّقْطَةُ الْمُتَّحددَةُ بَيْنَ الْجُزْءِ الصّاعِدِ وَالْجُزْءِ الْهابِطِ:وَ إمّا اَنْ تَتَحَرَّكَ النُّقْطَةُ مُنْجَرَّةً عَلى طُولِ السَّطْحِ، فَيَفْعَلُ الطَّرَفُ الاْخَرُ قَطْعاً او خطّاً مُنْحَنِياً.

توضيحى فزونتر درباره برهان...

اين بيان، چنانكه صدرالمتألهين(رحمه الله) نيز بدان اشاره كرده است؛ برهان جداگانه‌‌اى نيست، بلكه توضيحى است براى مطالب پيشين. اصول اين مطلب، همان مطالب گذشته است. تقرير آن چنين است:

هرگاه جسمى را فرض كنيد كه يك طرف آن سنگين‌‌تر و طرف ديگرش سبكتر باشد؛ چنانكه دسته هاونى را فرض كنيد كه يك طرف آن سنگينتر و طرف ديگر آن سبكتر باشد در صورتى كه قسمت سبكتر را روى زمين نهيد و بكوشيد كه تعادل را برقرار سازيد خواه آنچنان تعادل برقرار كنيد كه دقيق باشد و خودش به هيچ سويى نگرايد و پابرجا بر روى زمين بايستد، يا بوسيله امور خارجى، چاره‌‌اى برايش بينديشيد و به طور مثال اهرمى برايش در نظر بگيريد كه آن را از هر طرف نگهدارد. به هر حال، جسم به گونه‌‌اى قرار گيرد كه طرفِ سبكتر آن، روى زمين باشد و طرف سنگينتر آن بالا باشد.

آنگاه، اين تعادل را بر هم زنيد، مثلا تكانش بدهيد تا تعادلش بر هم خورد يا اهرم را برداريد تا تعادل پيشين از ميان برود؛ و جسم بر زمين افتد. اين افتادن به دو صورت است:

الف ـ به گونه‌‌اى اين افتادن و اين حركت اتفاق مى‌‌افتد كه آن طرفى كه بر