وَفَوْقَ التَّمامِ ما لَهُ الْوُجُودُ الَّذي يَنْبَغي لَهُ، وَيَفْضُلُ عَنْهُ الْوُجُودُ لِسائِرِ الاَْشْياءِ كَأَنَّ لَهُ وُجُودَهُ الَّذي يَنْبَغي لَهُ، وَلَهُ الْوُجُودُ الزّائِدُ الَّذي لَيْسَ يَنْبَغي لَهُ، وَلكِنْ يَفْضُلُ عَنْهُ لِلاَْشْياءِ وَذلِكَ مِنْ ذاتِهِ.

ثُمَّ جَعَلُوا هذا مَرْتبَةَ الْمَبْدَأِ الاَْوَّلِ الَّذي هُوَ فَوْقَ التَّمامِ، وَمِنْ وُجُودِهِ في ذاتِهِ لا بِسَبَبِ غَيْرِهِ يَفيضُ الْوُجُودُ فاضِلا عَنْ وُجُودِهِ عَلَى الاَْشْياءِ كُلِّها. وَجَعَلُوا مَرْتبَةَ التَّمامِ لِعَقْل مِنَ الْعُقُولِ الْمُفارِقَةِ الَّذي هُوَ في اَوَّلِ وُجُودِهِ بِالْفِعْلِ لا يُخالِطُهُ ما بِالْقُوَّةِ، وَلا يَنْتَظِرُ وُجُوداً آخَرَ يُوجَدُ عَنْهُ، فَاِنَّ كُلَّ شَىْء آخَرَ، فَذلِكَ اَيْضاً مِنَ الْوُجُودِ الفائِضِ مِنَ الاَْوَّلِ.

مرتبه فوق‌‌التمام

فوق‌‌التمام، عبارت است از وجودى كه كمالات شايسته و بايسته خويش را دارد؛ و بيش از وجودى كه براى خودش دارد، زائد بر آن هم براى ساير اشياء دارد. گويى، هم وجود و كمالى را كه بايد داشته باشد دارد و هم وجود و كمالى را كه براى او ضرورتى ندارد، دارد.

در عبارتِ متن، تعبير «كأنّه» را از آنرو آورده است كه خداوند متعال مى‌‌تواند بالذات افاضه وجود به اشياء ديگر كند، بدون اينكه چيزى از وجودش كم شود؛ «كأنّه» بيش از وجود خودش وجودى دارد كه مى‌‌تواند به ديگران بدهد. وجودى را به ديگران مى‌‌دهد كه از قبيل وجودِ «ينبغى» نيست. يعنى از مقوّماتِ ذاتش نيست، چنين وجودى است كه مى‌‌تواند آن را به ديگران افاضه كند. و اين افاضه، افاضه اوّليه است. منظور از نسبت اوّليه هم كه در كلام مصنف آمده، همين است. يعنى بدون آنكه از ديگرى دريافت كند خودش بتواند افاضه نمايد. عليرغم اينكه مجرّدات مى‌‌توانند به غير افاضه كنند؛ امّا، آنها واسطه در فيض مى‌‌باشند. در واقع آنها با يك دست مى‌‌گيرند و با دست ديگر مى‌‌دهند. امّا، خدا وقتى به ديگران افاضه مى‌‌كند وجود