در نتيجه، شرط سوّم اين است كه: عروض معنايى كه موجب قسمت يك جنس مى‌‌شود، عروضِ يك امر بلا واسطه باشد. يعنى آن قسم ايجابى مانند متحرك (كه وصف ايجابى است) يا هر دو قسم اعم از ايجابى و غير ايجابى مانند: متحرك و غير متحرك،[١] واسطه‌‌اى در تحقق خود نداشته باشد؛ و عارض شدن آن نسبت به اين شىء به واسطه امر ديگرى نباشد. در نتيجه، معناى فصلى، آن معنايى است كه جنس به طور اوّلى متضمّن آن باشد؛ نه آنكه به واسطه امر ديگرى آن را در بر گيرد. چه، اگر واسطه‌‌اى در كار باشد، آن امرِ واسطه‌‌دارْ فصلِ اين جنس نخواهد بود.

صفَاِنَّهُ اِنْ كانَ ثانِياً جازَ اَنْ لا يَكُونَ ذلِكَ الْمَعْنى فَصْلا اَلْبَتَّهَ، بَلْ كانَ اَمْراً لازِماً لِلاَْمْرِ الَّذي هُوَ الْفَصْلُ، مِثْلُ اَنْ يَكُونَ قاسِم[٢] قَدْ غَيَّرَ حُكْمَه[٣] فَلَمْ يُقَسِّمُ الْجَوْهَرَ اِلى جِسْم وَاِلى غَيْرِ جِسْم، بَلْ يُقَسِّمُ اِلى قابِل الحَرِكَةِ وَاِلَى غَيْرِ قابِل لِلْحَرِكَةِ. فَاِنَّ الْقابِلَ لِلْحَرِكَةِ لا يَلْحَقُ الْجَوْهَرَ اَوَّلَ اللُّحُوقِ، بَلْ بَعْدَ اَن يَصيرَ مَكانِياً جِسْمانِيّاً. فَقابِلُ الْحَرَكَةِ يَلْزَمُ الْجِسْمَ، وَيَلْزَمُ الْجِسْمَ اشياءُ كَثيرةٌ كُلُّ واحِد مِنْها يَذْكُر الْجِسْمَ،[٤] لكِنَّها لَيْسَتْ فُصُولا بَلْ اُمُوراً لَزِمَتِ الْفُصُولَ. لاَِنَّ الْجَوْهَرَ يَتَوَسَّطُ الْجِسْمِيَّةَ ما تَعْرِضُ لَهُ تِلْكَ الْمَعاني وَانْقِسامُهُ اِلَى اَنْ يَكُونَ ذا جِسْمِيَّة اَوْ غَيْرَ ذي جِسْمِيَّة فَهُوَ لِما هُوَ جَوْهَرٌ لا لِتَوَسُّطِ شَىْء آخَرَ.

[١] صرف‌‌نظر از اينكه آيا غيرمتحرك مى‌‌تواند فصل قرار گيرد يا نه؟ [٢] «قاسم» در اينجا به معناى كسى است كه مى‌‌خواهد «جنس» را تقسيم كند. [٣] در بعضى از نسخه‌‌ها «قد عَبَر حكمه» آمده است. يعنى از حكم آن بگذرد آنچه در متن آمده: «قد غيّر حكمه» نيز با اين معنا سازگار است. به هر حال، معنايش اين است از كارى كه بايد انجام دهد بگذرد. يعنى وظيفه خودش را انجام ندهد. [٤] در نسخه‌‌هاى ديگر هم همين تعبير «يذكر الجسم» آمده است كه در اينجا تعبير نامأنوسى است. مى‌‌توان آن را اينگونه توجيه كرد كه: هر يك از آن لوازم يادآور جسم است. زيرا، آنها لازمه جسم مى‌‌باشند. احتمال هم دارد كه تحريفى در نسخه صورت پذيرفته باشد.