شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٦٨٠ - رابطه ميل با خط اعتدال

حالت اعتدال خواهد بود، يعنى ميل از يك سوى به سوى ديگر. و حالتى كه نه ميل به سوى اين طرف و نه به سوى آن طرف است حالت اعتدال ناميده مى‌‌شود، و خط اعتدال، همان است كه زاويه قائمه را رسم مى‌‌كند. بدين‌‌سان، اگر خط مستقيمى داشته باشيم كه خط ديگرى با آن تلاقى كند به گونه‌‌اى كه ميلى به اين طرف و آن طرف نداشته باشد، زاويه قائمه به وجود مى‌‌آيد. حال، با در نظر گرفتن چنين خطى (خط اعتدال) هرگاه خطى را فرض كنيم كه از خط اعتدال به سمت راست يا به سمت چپ ميل دارد، مى‌‌گوييم از خط معيار به يكى از دو طرف، ميل پيدا كرده است. امّا اگر بگوييم يك خط به سوى خط ديگر «ميل» يا «قرب» دارد،[١] نوع زاويه ـ مثلاً حادّه بودن ـ مشخص نمى‌‌شود؛ زيرا در زاويه منفرجه هم «ميل» و «قرب» وجود دارد. پس بايد خط مايل را با خط مستقيم (اعتدال) بسنجيم تا بتوانيم نوع زاويه را مشخص كنيم.

بنابراين، اگر مبدأ ميل را مشخص نكنيم و تنها بگوييم ميل به سوى اين خط داشته باشد، اين نمى‌‌تواند مشخصه‌‌اى براى هيچ نوع زاويه‌‌اى قرار گيرد. زيرا خط در هر زاويه‌‌اى به خط ديگر ميل دارد. اعمّ از اينكه

«حادّه» يا «قائمه» و يا «منفرجه» باشد، از اين رو، هرگاه دو خطى را در نظر بگيريم كه بدون هيچ ميلى به هم نزديك شوند زاويه‌‌اى نخواهد آمد. اما، چنانچه يكى از آن دو، كمى مايل شود، زاويه منفرجه ساخته مى‌‌شود. ولى اين ميل، ميل مطلقى است كه مقتضاى انفراج و فاصله داشتن دو خط در هر زاويه‌‌اى است. از اين رو، بايد مبدأ اين ميل و منتهاى آن، مشخص شود، و جهت و متعلَّق آن، تعيين گردد. و مبدئى كه ميل با آن مقايسه مى‌‌شود بايد خط باشد، آن هم نه هر خطّى هرچند خطّى بى‌‌ارتباط و كاملا جداى از خط