شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٦٥٤ - بررسى عبارت متن

بررسى عبارت متن

چنان‌‌كه در تاريخ آمده است جناب شيخ همه الهيات شفا را در مدت كوتاهى با سرعت املا كرده، و شاگردش جناب شيخ ابوعبدالله جوزجانى، آن را نوشته است. بنابراين، چنين توقّعى كه مصنف، روى اين عبارات مرور كرده و تنظيم نهايى كرده باشد توقعِ به‌‌جايى نيست. مع‌‌الوصف، عبارات كتاب عمدتاً از اتقان و تنظيم خوبى برخوردار است. ولى اتفاقاً اين فصل از جاهايى است كه تعبيراتِ آن، خيلى دقيق نيست و تقسيمات و شقوقى كه بيان مى‌‌شود، درست در مقابل هم قرار نمى‌‌گيرد. و جاى مناقشه در اين فصل، فراوان است.

از جمله «مرحوم صدرالمتألهين» شش اشكال در اين فصل ذكر كرده كه بعضى از آنها مبنايى است و بعضى از آنها هم در مورد عبارات است.[١]اينك به برخى از مواردى كه عبارت تكلّف‌‌آميز است اشاره مى‌‌كنيم:١. آنجا كه فرمود: «امّا الجوهر...» جاى اين سؤال بود كه آيا مقصود از اين «جوهر» كه شما آن را به معناى مطلق الجوهر اعم از بسيط و مركب، مى‌‌انگاريد ماهيت جوهر است يا مصاديق جوهر؟

گفتيم چون ماهيت جوهر، خودش جنس اعلا است، «حد» ندارد. پس، بايد مصاديق جوهر مراد باشد. و درباره اينكه اطلاق مذكور، گفتيم اينجا اطلاقش مراد نيست. زيرا، بعد از آن مى‌‌گويد: «امّا المركّبات...». اما، اين توجيه كاملى نبود؛ براى اينكه بى‌‌درنگ مى‌‌گويد: «امّا الاشياء...» و اين اشياء

را شامل صور طبيعيه هم مى‌‌داند، در حالى كه صور طبيعيه، از جواهر بسيط هستند و ديگر مادّه و صورت ندارند.

پس، اگر جوهر را جوهر بسيط بينگاريم و قيد بسيط را به آن بيفزاييم، در اين حال هم شامل صور طبيعى مى‌‌شود. در حالى كه ايشان صور طبيعى را