شرح الهيات شفاء - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٥٨ - تطبيق عبارت

اصطلاح «قوّه» و «توان» در هندسه

در زمينه جعل اصطلاح، مهندسين هم اصطلاحات خاص خود را جعل كرده‌‌اند. چنانكه در هندسه و حساب، اصطلاحى با عنوان «توان» وجود دارد. اين اصطلاح اصالتاً از هندسه بوده و سپس به ساير رياضيات سرايت كرده است. به طور مثال مى‌‌گويند «له قوّة كذا» به ويژه با توجه به برداشتى كه از تعليمات رياضى‌‌دان‌‌ها و مهندسين مى‌‌شود. چه، آنها وقتى مربّع را تعريف مى‌‌كنند مى‌‌گويند هرگاه خطّى را به اندازه طولِ آن به سمت جلو بكشيم، مربّع پديد مى‌‌آيد. (البته، حقيقت مربع، اين نيست. و اين، از قبيل يك تمثيل براى تقريب به ذهن مى‌‌باشد) مربع، ماهيت ديگرى دارد و از قبيل سطح است. خط با حركت خودش، تبديل به مربع نمى‌‌شود. اهل هندسه، اين گونه تعبيرات را براى تقريب به ذهن و براى تفهيم بكار مى‌‌برند، آنگاه مى‌‌گويند مربّع چنين قوّه‌‌اى دارد. در واقع، مربّع در رياضيات حاصل‌‌ضرب يك عدد در خودش مى‌‌باشد. تعبير «قوّه» در اينجا همان تعبير «توان» در زبان فارسى است.

اين اصطلاح در رياضى و هندسه نيز بدون مناسبت با معناى لغوى و عرفى نيست. زيرا، آن را از اين جهت به كار مى‌‌برند كه به طور مثال اين خط مى‌‌تواند مربّع شود. (يمكن ان يصير مربّعاً) به لحاظ امكان صيرورتِ آن، كلمه قوّه را در آن بكار بردند. اين هم استنباطى است كه جناب مصنف از رابطه ميان قوّه به اصطلاح رياضى، با قوّه به معناى لغوى آن دارد.

تطبيق عبارت

مهندسان برخى از خطوط را آنگونه يافتند كه مى‌‌توانند ضلع مربع قرار گيرند. امّا، برخى ديگر را داراى چنين شأنيّتى نيافتند. به طور مثال خط منحنى هيچگاه نمى‌‌تواند ضلع مربع قرار گيرد. از اين رو، به مربّعى كه مى‌‌توان خط