آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٤٤ - درس صد و بيست و دوم آيات متشابه سوره انفال

چكيده گفتار، مقايسه‌اى بين جمله‌هاى گوناگون قرآن در اين زمينه است كه همه تعبيرهاى گوناگونى است از معنايى يگانه مانند جمله‌هاى زير:

«حال بينه و بين قلبه»، «ختم على قلبه»، «طبع على قلبه»، «جعل قلبه فى غلاف»، «فى غطاء»، «فى غشاء»، «مرض قلبه»، «زاغ قلبه»، «انحراف قلبه»، «صرف اللّه قلوبهم» و مانند اين تعبيرها، همان گونه كه گفته شد، تعبيرهاى گوناگون از معنايى يگانه است.

٦- «علامه طباطبايى» كوشش ديگرى در تعميم مفاد آيه كريمه به كار گرفته است، تا بيشتر معانى و مفاهيمى را كه پيشتر مورد گفتگو واقع شد- دربرگيرد.[١] وى «حيلوله» را به سيطره و سلطه خداى متعال بر قلب هر انسان، تفسير كرده است. همان گونه كه بر ديگر اعضاء و جوارح آدمى، بلكه بر هر موجودى در پهنه جهان مسلط است. بنابراين، خداى متعال، در ملك خود به كيفيتى كه بخواهد، تصرف مى‌كند و تصرفات آدمى را، بر حسب خواسته خود به وى واگذار مى‌كند. پس خداى متعال، بين انسان و هر جزئى از اجزاء وجود او و آنچه لازمه شخصيت اوست، واسطه و حائل مى‌گردد. ميان او و قلبش، ميا او و گوشش، ميان او و ديده او، ميان او و بدنش، ميان او و نفس او. به ايجاد در او تصرف مى‌كند. در آنچه تحت قدرت آدمى قرار مى‌دهد، به كيفيتى كه بخواهد، تصرف مى‌نمايد. آنچه بخواهد، به وى عطا مى‌كند و او را از هر چه بخواهد، محروم مى‌كند. او در ديگر نيروهايى كه در اين عالم هستى به وديعت نهاده است، به همين نحو عمل مى‌كند.

خداى متعال از هر چيزى به انسان نزديكتر است. از دل او و از ديگر اعضاء و اندامهاى او كه در بردارد، بلكه از آنچه به هر نحوى از انحاء به انسان ارتباط دارد. زيرا خداى متعال حائلى است واسطه بين او و ساير اشياء به گونه مطلق و او از همه چيز به انسان نزديكتر است. و آيه ١٦ سوره «ق» به همين معنى اشاره دارد كه مى‌گويد:

[١] « ابو جعفر طبرى» نيز در تعميم مفاد آيه، به همين‌گونه عمل كرده و« حيلوله» را به اينكه خداى متعال مالك قلبهاى بندگان خويش قبل از خود آنهاست، تفسير كرده است.( ر. ك: جامع البيان، ج ٩، ص ١٤٣) ما سخن او را، در پايان اين گفتار به شماره ٧ بازگو خواهيم كرد.