آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٤١ - درس صد و بيست و هفتم آيات متشابه از سوره قصص تا سوره تين

هركس خواهد ارزانى دارد: وَ أَنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ و فضل- به آنكه شايسته آن است و اسباب و امكانات آن را فراهم آورده است- داده مى‌شود. اين سخن، پاسخى قطعى به اهل كتاب است كه تنها خود را مخصوص و مشمول فضل خدا مى‌دانستند و مى‌گفتند: يهودى يا نصرانى باشيد تا هدايت شويد: قالُوا كُونُوا هُوداً أَوْ نَصارى‌ تَهْتَدُوا.[١] حال آنكه فضل، در حيطه قدرت خداست و به هريك از بندگان خود بخواهد ارزانى مى‌دارد و منحصر به گروه و مخصوص به طايفه‌اى نيست. فضل خدا نه محدود است و نه كم:

وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ‌.[٢] دوم- بازگشت ضمير جمع در «ان لا يقدرون» به مؤمنان است و بر اين پايه، معنى آيه اين است كه ما رحمت خود را به مؤمنان وعده داده‌ايم تا اهل كتاب بر اين باور نباشند كه مؤمنان بر كسب فضل خدا قادر نيستند. در اين تفسير، «لا» زايد نيست و مفاد آيه اثبات توانايى مؤمنان است بر تحصيل فضل و رحمت خداى متعال، به وسيله انجام كارها و عواملى كه موجب آن است.

سوم- آيه در مقام نفى يأس و نااميدى آن گروه از اهل كتاب و اميدوار كردن آنان است كه تا آن روز ايمان نياورده بودند و بعيد نبود كه اين يأس و نااميدى به نحو كامل در روح آنان نفوذ كند و تثبيت شود، به گمان اين كه از رحمت خداى متعال به دورند، چه خدا بر آنان غضب كرده و مورد لعنشان قرار داده و آنان را خوك و ميمون و بنده طاغوت برشمرده است.

بنابراين، آيه در مقام تسلّى دادن آنان و اميد آفرينى در روح آنان، نسبت به فضل خداى متعال است كه بدانند آنان كه مى‌خواهند مشمول خشنودى گسترده خداى متعال باشند، راه در برابر آنان گشوده است، زيرا وسائل و عوامل دستيابى به آن، با ورود در حوزه اسلام و تسليم در برابر تكاليف با ارزش آن فراهم است.

آيات مقدم بر آيه مورد گفتگو، شاهد درستى اين معنى است، چه مؤمنان را تشويق مى‌كند كه: به سوى آمرزش پروردگارشان و بهشتى بشتابند كه پهنه آسمانها و

[١] بقره، ١٣٥.

[٢] حديد، ٣٠.