آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٨٥ - درس صد و سى و پنجم«تكفير» بين عموم و خصوص
«حسنات» توبه باشد كه گناه را از بين مىبرد، يعنى توبه، عقاب گناه را ساقط مىكند، چه در سقوط عقاب كيفر به وسيله توبه، در بين علما اختلافى نيست. وى مىافزايد: «مىگويند: انجام حسنات به گونه هميشگى، موجب ترك كارهاى زشت است كه گويى آنها را از بين مىبرد».[١] سخن اخير «شيخ طوسى»، سومين وجه و برداشت در تفسير آيه به شمار مىآيد. بر اين پايه، آيه بدين معنى است كه مراقبت بر انجام كارهاى شايسته و خوب، موجب افزايش توفيق الهى خواهد بود و در نتيجه، انسان را بر ترك گناهان و دورى از بديها و زشتيها تشويق مىكند، زيرا رغبت و ميل آدمى به هر جهت كه متوجه شود، از جهت مخالف آن دور مىشود و نفس خوىپذير آدمى در بازگشت از آنچه بدان خوى گرفته و از راهى كه در آن حركت مىكند، چه درست چه نادرست قابل انعطاف است.
در همان حال، كسى كه در محيطى سالم، به انجام كارهاى شايسته پايبند است، جز به خوبى نمىانديشد و نمىتواند به بديها روى آورد عكس آن نيز درست است، و انسانى كه در محيطى فاسد به فساد آلوده است، جز به بدى و گناه روى نمىآورد، چه در زمان، انجام بديها، به گونه طبيعت دوم در او جاى گرفته است.
با توجه به آنچه گفته شد، معنى از بين رفتن گناهان به وسيله كارهاى نيك، اين است كه آنكس كه كارهاى شايسته انجام دهد، اندك اندك بدان عادت مىكند تا آنجا كه گناه گردن و كار ناشايست از زندگى او دور مىشود و بر طبق عادت خود به انجام خوبىها، به بديها روى نمىآورد، شايسته يادآورى است كه نماز، به خصوص، داراى آن اثر تربيتى در آدمى است كه در عبادات ديگر نيست، زيرا نماز نمايانگر مقام بندگى در برابر پروردگار بزرگ است. بنده آنگاه كه در برابر مولاى خود به نماز مىايستد، ناچيزى جايگاه خود را در برابر پروردگار جهانيان احساس مىكند، خود را نيازمندى فقير و ناتوانى حقير كه در برابر مولاى بىنياز و مقتدر عظيم، فروتن است و خواستار عنايت و مهربانى و رحمت اوست. هركس در مفاهيم آيات سوره
[١] تفسير التبيان، ج ٦، ص ٨٠، چاپ نجف.