آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢١٦ - درس صد و چهاردهم كارهاى اختيارى انسانها

درس صد و چهاردهم كارهاى اختيارى انسانها

اهل عدل و تنزيه، در پرتو نور انديشه و خرد و با راهنمايى آيات محكم و اخبار صحيح، در مسئله «استطاعت» موضعى بس منزه اختيار كرده‌اند و ساحت مقدس خداى متعال را به نيكوترين گونه‌اى تقديس مى‌كنند.

آنان بر اين باورند كه خداوند، آفريدگان را آفريد، بدون آنكه در آفرينش شريكى داشته باشد. آفريدگارى جز او نيست. در هر آفريده‌اى صفتى و براى هر موجودى اثرى مقرّر داشته است. ويژگيها و آثار اشيا را بر دو گونه قرار داده است:

گونه‌اى كه بروز آنها از اشياء، نه به اختيار اين اشياء و نه مقيد به اراده آنان است، مانند: طلوع خورشيد و پرتوافشانى آن و رويش درخت و ميوه آن. گونه ديگر، ويژگيها و آثارى است كه بروز آنها، به اختيار اشياء و مقيد به اراده آنهاست. مانند: حركت و توقف جنبندگان و خواستن خوراك و خوردن آن.

آنان مى‌گويند: بين حركت دست لرزان كه لرزش آن بيرون از اراده انسان است و حركت دادن دست براى غذا خوردن- كه در اختيار آدمى است- فرقى ضرورى است، همچون فرق بين تنفّس و سخن گفتن و همچون تفاوت بين روييدن مو و تراشيدن آن كه گونه اول، بيرون از اختيار و گونه دوم، اختيارى است.

فعل اختيارى، فعلى است كه اگر آدمى بخواهد، آن را انجام مى‌دهد و اگر بخواهد آن را ترك مى‌كند و آدمى در سرشت و فطرت خود، تفاوت بين اين دو را به روشنى و بدون هيچ ابهامى در مى‌يابد. همان گونه كه انسان، تعلق اراده به عمل مورد اراده خود را با تعلق علم به آن فرق مى‌نهد، زيرا علم، اثرى در پيدايش و انجام معلوم‌