آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٧٨ - درس صد و هيجدهم هدايت و توفيق

أَ فَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعاً[١]- آيا آنان كه ايمان آورده‌اند، نااميد نشده‌اند كه اگر خدا مى‌خواست همه مردم را هدايت مى‌كرد؟» ولى خداى متعال، چنين هدايتى را براى مردم نخواسته است، زيرا با تكليف و امتحان منافى است. استاد بزرگوار ما، حضرت «آيت اللّه العظمى خويى» هدايت را به سه بخش تقسيم كرده است:

١- هدايت تكوينى عام كه خداوند، آن را در سرشت و درون موجودات به وديعت نهاده است و آن به سرشت خود به سوى كمال سير مى‌كند و به‌خودى‌خود در راه كامل‌تر شدن رهسپار است: رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى‌ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى‌.[٢] ٢- هدايت تشريعى عام كه خداوند به آدمى انديشه و نيروى تشخيص حق و باطل را بخشيده و با برانگيختن پيامبران و فرستادن كتابها و اديان آسمانى آن را تأييد كرده است: إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً.[٣] ٣- هدايت تكوينى خاص كه عنايتى ربّانى است و خداوند، برخى از بندگان خود را به آن اختصاص داده است، بندگانى را كه به اقتضاى حكمت و لطفش به سوى راه درست موفق و مؤيد كرده است: وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا.[٤] استاد بزرگوار (دام ظلّه) با توجه به سخن خود، درخواست هدايت را در سوره فاتحه‌ اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ‌ اين چنين تفسير كرده است: پس از اعتراف انسان- به اينكه خداوند، هدايت تشريعى عام را به وى ارزانى داشته است- از وى مى‌خواهد كه هدايت خاص خود را- كه به برخى از بندگانش اختصاص داده است- به وى نيز ارزانى دارد.[٥] هدايت در هر مرتبه از مراتب پنجگانه پيشين، داراى درجات گوناگون و هر

[١] رعد، ٣١.

[٢] طه، ٥٠.

[٣] انسان، ٣.

[٤] عنكبوت، ٦٩.

[٥] ر. ك: البيان، ص ٥٢٩- ٥٢٧، تفسير سوره فاتحه.