آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٠٧ - صفات ذات

درس صد و چهارم‌

صفات ذات‌

امّت اسلامى به اتفاق بر اين باورند كه خداى متعال داراى صفات ذاتى قديم است. او حىّ، عالم، قادر بوده و خواهد بود. سخن در مفاهيم اين صفات است. اهل عدل و تنزيه معتقدند كه اين اوصاف، عين ذات مقدّس اوست و زايد بر ذات نيست.

او بالذّات، عالم و زنده و قادر است. اينان، خداى متعال را از اقتران مبادى اين صفات با ذات مقدّسش منزّه مى‌دانند و بر خلاف «اشاعره» معتقد نيستند كه او حىّ است به حيات، و عالم است به علم، و قادر است به قدرت، زيرا اقتران او به اين مبادى- كه «قديم» فرض مى‌شود- مستلزم آن است كه قديم، متعدد باشد و خدا متعدد نيست. اينان معتقدند، وقتى گفته مى‌شود كه خداوند، حىّ است، به اين معنى است كه او درك مى‌كند و داراى اراده است و كارى را انجام مى‌دهد و معنى آن كه او عالم است، اين است كه همه چيز مشهود اوست و هيچ‌چيز از او پوشيده نيست.

قادر بودن او به اين معنى است كه آنچه اراده كند، به جاى مى‌آورد و هيچ‌چيز او را از انجام خواسته‌اش ناتوان نمى‌كند و مانع اراده او نخواهد بود.

اين تفسير مبتنى بر تنزيه، نسبت به اوصاف خداى متعال، در اين گفته آنان خلاصه مى‌شود كه «خذ الغايات و دع المبادى» و اين نكته مقصود آنان از نفى صفات است. اينان، خداى متعال را به آنچه خود را وصف كرده است، وصف مى‌كنند و ذات مقدّس خداى متعال را از اقتران به مبادى اين صفات، منزه مى‌دانند.

«اشعرى» مى‌گويد: «خداى متعال، عالم به علم، و قادر به قدرت و ...

است» و در اثبات عقيده خود به ظواهر آياتى از قرآن متشبث مى‌شود كه از جمله‌