با اين كارهاى مسخره‌آميز احمقانه، فرمانروايى انديشه و خرد بر اصول عقايد پايان گرفت، تا تقليد كوركورانه مبتذل، جاى آن را بگيرد. از اين پس در اصول عقايد اسلامى زمينه‌اى براى استدلال و برهان در تحقيق و نظر بر جاى نماند و دين در اساسى‌ترين بنيانهاى خود فاقد برهان عقلى گرديد و اين چنين مظاهر اسلام را نابود كردند و جايگاه والاى آن را به مظاهر فريبنده ظاهرى و پوچ سپردند.[١] ترجمه نص برخى از عقايد اشعرى چنين است:

«او مى‌گويد: گفته ما كه همواره مى‌گوييم ديانت ما كه به آن اعتقاد داريم، عبارت است از: تمسك به كتاب خدا و سنّت پيامبر (ص) و آنچه از صحابه و تابعان و پيشوايان حديث روايت شده است ما همان را مى‌گوييم كه «احمد بن محمد بن حنبل» مى‌گويد و با هر چه كه مخالف گفته او باشد، مخالفيم ... خداوند مستقر و مستولى بر عرش خويشتن است، همان گونه كه گفته است: الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‌ او داراى چهره و رخسار است. همان گونه كه گفته است: وَ يَبْقى‌ وَجْهُ رَبِّكَ‌ او دو دست (دست كمّى و نه كيفى) دارد، چنانكه گفته است: خَلَقْتُ بِيَدَيَ‌ و نيز گفته است: بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ‌ او داراى دو چشم (چشم كمى و نه كيفى) است، چنانكه مى‌گويد: تَجْرِي بِأَعْيُنِنا خداوند علم دارد، همان گونه كه گفته است: أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ‌. ما براى او چشم و گوشى اثبات مى‌كنيم و همانند «معتزله» و «جهميه» و «خوارج»، چشم و گوشى را از وى نفى نمى‌كنيم. معتقديم كه او تواناست، همان گونه كه گفته است: أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً و مى‌گوييم كه كلام خدا مخلوق نيست و هيچ‌كس نمى‌تواند كارى را انجام دهد، پيش از اينكه خداوند، آن را انجام دهد. آفريدگارى، جز خدا نيست و كارهاى بندگان، مخلوق قدرت اوست، همان گونه كه گفته است:

خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ‌.

[١] « دكتر احمد امين» در اين باره مى‌گويد:« به نظر من اگر آموزشهاى معتزله تا امروز رايج بود، مسلمانان در تاريخ موقعيتى غير از موقعيت كنونى داشتند، تسليم، آنان را ناتوان و جبر و اعتقاد به تعيين سرنوشت، آنان را زمين‌گير كرد و از فعاليت بازداشت و اين وضعيت، ثمره آموزشهاى مذهب اشعرى است كه از روزگار« القادر باللّه» خليفه عباسى تا امروز بر همه مسلمانان حاكم بوده است.» ضحى الاسلام، ج ٣، ص ٧٠.