آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٦٨ - پيشگفتار

درس صد و يكم آشنايى با مذاهب پيشين (١)

پيش از آغاز گفتگو پيرامون متشابهات، شناخت مذاهب پيشين كه نخستين سرچشمه پيدايش تشابه، نسبت به بسيارى از آيات قرآن كريم است، لازم به نظر مى‌آيد. نخستين آنها «صفاتيه» است كه مذاهب «اشعريه» و «مشبّهه» و «كراميه» از آن سرچشمه گرفته است، همان گونه كه مذاهب «حشويه» و «جبريه» و «قدريه» نيز شاخه‌هايى از آن است. مذاهب «عدل» (عدليه) در حقيقت پديده‌اى تحقيقى و عقلانى در برابر اين مذاهب ظاهر بين و خشك است.

پيشگفتار

همان گونه كه گفته شد، بيشتر آياتى را كه امروزه متشابه مى‌ناميم، تشابه آنها ناشى از رويدادهاى دوره پس از نزول آنهاست. دوره‌اى كه بحثهاى جدلى، پيرامون مسائل كلامى‌[١] نسبت به ذات مقدس خداى متعال و صفات جمال و جلال‌[٢]

[١] دانش« كلام به همه مسائل مورد اختلاف كه، از وجود و شئون واجب الوجود( خداوند) گفتگو مى‌كند گفته مى‌شود. اين دانش، از فلسفه يونان سرچشمه گرفته است كه با اعتقادات اسلامى تطبيق داده شده و مسائل مربوط به نبوت و امامت و معاد نيز به آن افزوده شده است.

[٢] صفات جمال، به صفات ثبوتى گفته مى‌شود كه ذات مقدّس الهى، به آنها وصف مى‌گردد و جايز نيست كه خداوند را خالى از اين صفات، فرض يا به صفاتى كه ضد اين صفات است، متصف كرد، مانند: حىّ و قادر و عالم. صفات جلال، به صفات سلبى گفته مى‌شود و صفاتى است كه ذات مقدس الهى از اتصاف به آنها منزّه و پاك است، مانند: حدوث و جسميت و رؤيت.