آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥١٤ - درس صد و سى و يكم سعادت و شقاوت

(اى فرزند آدم، تويى آن‌كس كه به خواست (اذن) من مى‌خواهى و اراده مى‌كنى و به وسيله نعمتى كه من به تو ارزانى داشتم، فرايض مرا بجا مى‌آورى و به وسيله قدرت من، بر سركشى و نافرمانى نسبت به من، توانا هستى. تو را شنوا و بينا آفريدم. من به خوبيهاى تو از تو اولى و سزاوارتر هستم و تو به بديهايت از من اولى هستى ...» در حديث معروف به «زنديق» است كه وى از امام صادق (ع) مى‌پرسد:

اخبرنى عن اللّه، كيف لم يخلق الخلق كلّهم مطيعين؟» قال [الامام‌]: «لو خلقهم مطيعين لم يكن ثواب، لانّ الطاعة اذا لم تكن من فعلهم لم تكن جنّة و لا نار. لكنّه تعالى خلقهم فأمرهم و نهاهم ليكونوا هم الّذين يطيعون و يعصون.» الزنديق: «أ ليس العمل الصالح و العمل الشرّ من فعل العبد؟» الإمام: «العمل الصالح يفعله العبد و اللّه أمره به و العمل الشرّ يفعله العبد و اللّه نهاه عنه.» الزنديق: «أ ليس فعل العبد بالآلة الّتى ركبها اللّه فيه؟» الإمام: «نعم، و لكن بالآلة الّتى عمل بها الخير، قدر بها على الشرّ الّذى نهاه ...».[١]

زنديقى به امام صادق (ع) مى‌گويد: مرا آگاه كن كه چرا خدا همه آفريدگان را فرمانبردار نيافريد؟» امام در پاسخ او مى‌گويد: «اگر همگان را فرمانبردار مى‌آفريد، ثواب و پاداش مفهومى نداشت، چه اگر اطاعت و فرمانبردارى، عمل خود آنان نباشد، بهشت و دوزخى نخواهد بود. خداى متعال آنان را آفريد، سپس به آنان امر و نهى كرد تا خود كسانى باشند كه فرمانبردارى و نافرمانى مى‌كنند».

زنديق: «آيا كار خوب و بد، خود آدمى نيست؟» امام: «كار خوب را آدمى انجام مى‌دهد و خدا او را به انجام آن امر كرده است. كار بد را نيز آدمى انجام مى‌دهد و خدا او را از انجام آن نهى كرده است.» زنديق: «آيا فعل و كردار آدمى به وسيله آلتى نيست كه خدا آن را در پيكره او

[١] احتجاج، طبرسى، ص ١٨٦، بحار الانوار، ج ٥، ص ١٨- ١٩، شماره ٢٩.