آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٩٨ - آيات پيرامون«يد»(دست)

از سوى ديگر اگر مقصود از «عين» در اين آيات «چشم» باشد، وقتى نسبت به يك شخص است، گفتن آن، به صورت مفرد يا جمع، درست نيست، بنابراين وقتى مى‌گوييم: انك تفعل بعينى يا انك تفعل باعيننا اگر منظور از «عين» خود چشم باشد، درست نيست، زيرا ما داراى دو چشم هستيم. ولى اگر منظور، توجه و عنايت مخصوص باشد، جمله درست است، همان گونه كه به هنگام مشايعت مسافر گفته مى‌شود: سر فعين الله ترعاك (برو كه مراقبت و مواظبت مخصوص خدا تو را از خطرها نگهدارى كند).

آيات پيرامون «يد» (دست)

«يد» از جنبه نسبت آن به خداى سبحان، در دوازده مورد از قرآن آمده است‌[١]، از آن جمله است: آيه ٦٤ از سوره مائده: وَ قالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا، بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ. يُنْفِقُ كَيْفَ يَشاءُ. (يهود گفتند دست خدا بسته است، به واسطه اين گفتار دروغ دست آنها بسته شده به لعن خدا گرفتار گرديدند. بلكه دو دست خدا گشاده است و هرگونه بخواهد انفاق مى‌كند). باز بودن و بسته بودن دست، كنايه از امساك و انفاق است، همان گونه كه آيه ٢٩ از سوره اسراء نمايانگر اين نكته است: وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى‌ عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ (نه هرگز دست خود را (در احسان به خلق) محكم بسته دار و نه بسيار باز و گشاده دار.) بديهى است كه مقصود بستن دست به دور گردن نيست و اين تنها قريحه «اشعرى» است كه با جمود انديشه، بر خلاف قريحه طبيعى اهل زبان، چيزى جز تعبير ظاهر را نمى‌بيند.

آيه ١٨١ سوره «آل عمران: لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَ نَحْنُ أَغْنِياءُ. (خداوند، گفته آنان را كه گفتند خدا فقير است و ما غنى هستيم، شنيد.) تعبير ديگرى از مفهوم آيه ٦٤ سوره مائده است كه برخى از آيات قرآن، آيات ديگر را تفسير مى‌كند.

[١] آل عمران، ٢٦ و ٧٣- مائده، ٦٤- مؤمنون، ٨٨- يس، ٧١ و ٨٣- ص ٧٥.- فتح، ١٠- حديد، ٢٩- ملك، ١- ذاريات، ٤٧.