بنابراين اگر حالت مورد گفتگو از سوى خود آنان نبود و اگر بر قبول ايمان و انجام كارهاى شايسته ناتوان بودند، نه تكليف آنان معقول بود و نه سرزنش و توبيخشان قابل توجيه.

١٩- در همين زمينه است آيه ٨٨ سوره بقره: وَ قالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ ... (و گفتند:

دلهاى ما در پرده‌هاست) كه تعبيرى كينه‌توزانه و از روى سرزنش به مقام پيامبران است و به همين جهت خداوند در دنباله آيه، سخن آنان را ردّ مى‌كند و مى‌گويد:

... بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيلًا ما يُؤْمِنُونَ. (بلكه خدا بر آنها لعن و غضب فرمود، زيرا كافر شدند و در ميان آنان اهل ايمان بسيار اندك بود.) ٢٠- فَبِما نَقْضِهِمْ مِيثاقَهُمْ وَ كُفْرِهِمْ بِآياتِ اللَّهِ وَ قَتْلِهِمُ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَ قَوْلِهِمْ قُلُوبُنا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ فَلا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا وَ بِكُفْرِهِمْ وَ قَوْلِهِمْ عَلى‌ مَرْيَمَ بُهْتاناً عَظِيماً وَ قَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ‌.[١] پس چون پيمان شكستند و به آيات خدا كافر شدند پيغمبران را به ناحق كشتند و همه اين قبايح را بجاى آوردند بدين عذر كه گفتند دلهاى ما در پرده است، (و دروغ گفتند) بلكه خدا به سبب كفرشان و هم بهتان بزرگشان بر مريم (پاك) و هم ازاين‌رو كه (به دروغ) گفتند ما مسيح عيسى ابن مريم، رسول خدا را كشتيم.) اين آيه، بزرگترين گناهانى را كه آنان انجام داده‌اند، برشمرده است، افزون بر طعنه آنان كه گفتند: «دلهاى ما در پوششهاست» كه ناشى از عقيده نادرست آنان بر جبر است و به همين دليل خدا سخن آنان را ردّ مى‌كند به اينكه خطاها و گناهان آنان است كه بين آنها و نفوذ سخن حق در دلهاى سركش آنان، فاصله شده است.

٢١- وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ.[٢] (و بدانيد كه خدا بين آدمى و قلب او حائل مى‌شود).

در صفحات ٢٣٥- ٢٥١، پيرامون اين آيه، به گونه‌اى گسترده سخن گفته‌

[١] نساء، ١٥٥- ١٥٧.

[٢] انفال، ٢٤.