آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٤٩ - الف - استدراج
چون تنگى معيشت نسبت به امثال اين افراد بىاثر است، اگر خداى متعال، نعمتهاى دنيوى خود را فراوان به وى ارزانى دارد و به سوى هر خواستهاى دست دراز كند، بدان دست يابد و به هر كارى دست زند، به آرزوهاى خود برسد و دنيا با همه زيبائيهاى خود، بدو رو آورد و اينها جز غرور و دورى او از خشنودى خداى متعال چيز ديگرى به بار نياورد و چيزى نيفزايد و سرانجام نعمتهاى خدا به بدبختى و خوارى وى تبديل گردد. همان گونه كه بلايا نسبت به مؤمن شايسته، نعمت و لطف به حساب مىآيد.
سخن امام صادق (ع) در اين باره چنين است:
انّ اللّه اذا اراد بعبد خيرا فأذنب ذنبا أتبعه بنقمة و يذكر الاستغفار، و اذا اراد بعبد شرّا فأذنب ذنبا، اتبعه بنعمة لينسيه الاستغفار و يتمادى بها، و هو قول اللّه عز و جل: سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ قال: بالنعم عند المعاصى.
آنگاه كه خدا براى كسى خوبى بخواهد، آنكس گناهى مرتكب مىشود و در پى آن، او را به بلايى گرفتار كند كه استغفار را به ياد او آورد و آنگاه كه براى كسى بدى بخواهد، آنكس گناهى مرتكب شود و در پى آن نعمتى به وى ارزانى دارد تا او را از درخواست و آمرزش بازدارد و بدان گناه ادامه دهد و اين است معنى «استدراج» در سخن خدا: «سنستدرجهم من حيث لا يعلمون» كه «استدراج» با بخشش نعمت، به هنگام گناه است.
نيز از آن حضرت، معنى استدراج را پرسيدند، فرمود:
هو العبد يذنب الذنب فيملى له و يجدد له عندها النعم فتلهيه عن الاستغفار من الذنوب، فهو مستدرج من حيث لا يعلم.
استدراج بدين معنى است كه بندهاى گناه مىكند، خدا به او مهلت مىدهد. اين مهلت را تجديد مىكند. او از نعمتها برخوردار است و او را از استغفار گناهان بازمىدارد، آنگاه او اندك اندك گرفتار مىشود، از جايى كه نمىداند.
و امام (ع) در روايت ديگر مىگويد:
هو العبد يذنب الذنب فتجدّد له النعمة معه، تلهيه تلك النعمة عن الاستغفار من ذلك الذنب.
استدراج آن است كه بندهاى گناه مىكند و خدا همزمان با گناه، نعمتى به وى ارزانى