ولى اين آيات را بازگو نكرده و به آنها اشاره‌اى نداشته و تنها نظرى اين چنين اظهار كرده‌اند. اگر منظور آنان، آياتى است كه برشمرديم، در اين صورت، سخن آنان نادرست است، زيرا اين همه آيات به كافران و مشركان اختصاص دارد. اگر آنان به آياتى ديگر نظر دارند در اين صورت، آنها را نام نبرده‌اند. ما در ضمن جمع آيات مربوط به «احباط» به آياتى برخورده‌ايم كه در نظر نخستين، به عموميت «احباط» دلالتى ظاهرى دارد و اينك آن آيات را بيان مى‌كنيم:

١- فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ* وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ* أُولئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ‌[١] (برخى مردم كوتاه نظر از خدا تنها تمناى متاع دنيوى كنند و آنان را از نعمت آخرت نصيبى نيست. و برخى ديگر گويند بار خدايا ما را از نعمتهاى دنيا و آخرت هر دو بهره‌مند گردان و از شكنجه آتش دوزخ نگاه‌دار. هريك از اين دو فرقه (يعنى طالبان دنيا و طالبان عقبى) از نتيجه اعمال خود بهره‌مند خواهند گشت و خدا به حساب همه زود رسيدگى كند.) اگر بر اين باور باشيم كه «اولئك» به گروه دوم اشاره دارد، آيه (در نظر نخست) نشان‌دهنده اختصاص ثوابها به اين گروه است و گروه اول را از دستيابى به اعمال نيكوى خود بهره‌اى نيست. آيه (بر حسب ظاهر) عام است و گروه اول را هم در بر مى‌گيرد، هر چند مؤمن و معتقد به خدا و رسالت پيامبر (ص) باشند.

ما بر آنيم كه استفاده‌اى اين چنين از آيه نادرست است، زيرا آيه در مقام تعريض به مشركان است، مشركانى كه در مجامع عمومى، از روى فخرفروشى به يكديگر، پدران خود و موقعيت آنان را برمى‌شمردند و اگر خدا چيزى مى‌خواستند، خواسته‌هاى آنان از خواسته‌هايى چون شتر و گوسفند و نان و پيروزى بر دشمن، فراتر نمى‌رفت و آنان هيچ‌گاه و اگر از خدا بهشت و آمرزش و خشنودى او را نمى‌خواستند، زيرا به روز رستاخيز معتقد نبودند و بر آن بودند كه جز زندگى دنيوى ما چيز ديگرى و

[١] بقره، ٢٠٠- ٢٠٢.