آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٧٤ - درس صد و دهم آيات مورد استناد«اشاعره» و پاسخ آن
پيشينيان خود محصورند، از درك اين گونه لطايف و دقايقى كه در سخن خداى متعال به كار رفته است، ناتوان هستند.
١٤- در آيه ٨ سوره نجم: ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى كه مىگويد: جبرئيل به پيامبر نزديك و نزديكتر شد» بازگشت ضمير «او» به جبرئيل است و نه خداوند و جبرئيل به پيامبر (ص) نزديك شده است. آيات پيش از اين آيه به روشنى نشاندهنده اين موضوع است. همچنين به فرض بازگشت ضمير به خداوند، مقصود از اين نزديكى، قرب شرف و نزديكى به اعتبار داشتن كرامت در پيشگاه خداى متعال است، نه نزديكى مكانى محدود به جهات.
١٥- آيه ٥١ سوره شورى كه مىگويد: «خداى متعال، با هيچ بشرى سخن نمىگويد، مگر از وراى حجاب ...» نمايانگر آن نيست كه او به اعتبار جهت و مكان، از آفريدگان خويش جداست و او در جهت و مكانى معيّن و آفريدگان او، در جهت و مكان ديگرى از پهنه هستى هستند. بلكه منظور از حجاب، حجابى ذاتى است، به اعتبار تباين ذاتى بين واجب الوجود و ديگر ممكنات كه هيچ سنخيت و همگونى بين اين دو نيست. خداوند، كمال مطلق و در جايگاه والاى عزّ و شرف و بىنيازى و توانايى است و انسان در نهايت نقص و ناتوانى و نياز. پيشتر نيز گفته شد كه منظور از حجاب در اينجا حجاب معنوى از جهت بعد مسافت بين كمال واجب و نقص ممكن است.
١٦- آيه ٦٢ از سوره انعام: ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِ (سپس به سوى خداى جهان كه به حقيقت مولاى بندگانست، بازمىگردند) همانند آيه ٨ از سوره جمعه است كه مىگويد: ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ. (پس (از مرگ) به سوى خدايى كه داناى پيدا و نهانست، بازمىگرديد و او شما را به آنچه (نيك و بد) كردهايد، آگاه مىسازد.) كه منظور بازگرداندن و بازگشت به سوى حكم و فرمان خداى متعال در روزى است كه فرمانى جز فرمان او نيست و به همين دليل به دنبال همين آيه آمده است كه: أَلا لَهُ الْحُكْمُ وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِينَ (آگاه باشيد كه حكم خلق با خداست و او زودتر از هر محاسبى به حساب خلق رسيدگى تواند كرد.) و آيه ٨٨ سوره قصص به همين معنى است:
كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ. (جز ذات مقدّس خداوند، همه چيز نابود