افزون بر آن است كه انتظار داشته است. نيز آيه ٧١ از سوره زخرف حاكى است كه‌ وَ فِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ‌. (و در آن بهشت است هر چه نفوس را بر آن ميل و شهوت است و چشمها را شوق و لذت، مهيا باشد.) و از اين همه برمى‌آيد كه نعمتهاى خداوند متعال براى بندگان شايسته خود بر دو گونه است: گونه اول نعمتهايى است كه قابل تصور و مورد انتظار او بوده. و گونه دوم نعمتهايى است كه مورد انتظار او نبوده است و چشم او به ديدن آنها روشن مى‌شود و اين همان افزايش و زيادتى است كه به او وعده داده شده است.

تفسير آيه مورد گفتگو، به رؤيت خداوند (همان گونه كه استدلال‌كننده تصور كرده) تفسيرى به دور از ظاهر عبارت است و با ديگر آيات قرآن ناسازگار مى‌باشد و سخن پيرامون آن، همان است كه درباره آيه سوره يونس گفته شد و بازگويى آن لزومى ندارد.

*** ٦- ملاقات در آيه ٤٤ از سوره احزاب‌ تَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَهُ سَلامٌ وَ أَعَدَّ لَهُمْ أَجْراً كَرِيماً، به معنى ديدار چهره به چهره و نظر به سوى او نيست، زيرا عينا همين تعبير درباره كفار منافق نيز وارد شده و آيه ٧٧ از سوره توبه نمايانگر آن است كه مى‌گويد: فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِي قُلُوبِهِمْ إِلى‌ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ. (نفاقى را كه در دلهاى ايشان است، در پى ايشان روان كرد، تا روزى كه او را ملاقات كنند) و به موجب آيه ١٥ از سوره مطففين اينان در آن روز از پروردگارشان محجوب و رانده شده‌اند: كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ‌. و برابر آيه ١٥ از سوره غافر منظور از روز ملاقات «يوم التّلاق» روز رستاخيز است كه روز بازگشت‌ الرُّجْعى‌[١] به شمار مى‌آيد و آنان كه به ديدار پروردگار خويش يقين دارند، كسانى هستند كه به سوى او بازمى‌گردند: الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ وَ أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ‌.[٢] (و آنان كه ملاقات خدا را دروغ شمردند، زيان كردند) قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّهِ‌[٣] (بنابراين روز ملاقات، روز

[١] علق، ٨.

[٢] بقره، ٤٦.

[٣] انعام، ٣١.