آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٣ - درس صدم آيا جز خدا كسى، تأويل قرآن را مىداند؟

عالمان را تا اين درجه والا، بالا برده است، چنانكه در آيه ديگرى است: شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ[١] خداوند شهادت داده است كه خدايى جز او نيست، فرشتگان و دانشمندان كه قائم به عدل و داد هستند، شهادت داده‌اند كه خداوندى جز او نيست كه عزيز است و حكيم.

گفته ديگر اينكه اگر «الرّاسخون» بر «الّا اللّه» عطف شود، موقعيت «يقولون آمنّا به» چيست؟ پاسخ اين است كه اين جمله حاليه است و از نظر اعراب در موضع نصب است و حال توضيحى نسبت به راسخان در علم مى‌باشد. «زمخشرى» نيز مى‌گويد:

«جمله مورد گفتگو، جمله مستأنفه است كه توضيح‌دهنده حال راسخان در علم است.»[٢] مقصود «زمخشرى» از استيناف اين جمله، نفى رابطه خبرى، بين اين جمله و راسخان است. نظر «ابن قتيبه» نيز همين است كه در صفحه ٧٢ «تأويل مشكل القرآن» ذكر شده است. «ابو البقاء العكبرى» در صفحه ١٢٤ جلد اول «املاء ما منّ به الرحمن» و «شريف مرتضى» در صفحه ٤٣١ و ٤٤٢ جلد اول، مجلس ٣٣ «امالى» خود و «زركشى» در صفحه ٧٣ جلد ٢ «البرهان» و «علامه طبرسى» در صفحه ٤١٠ جلد دوم «مجمع البيان» و «شيخ محمد عبده» در صفحه ١٦٧ جلد ٣ «تفسير المنار» و ديگر بزرگان دانش و ادب پيشين و متأخر، همين نظر را تأييد مى‌كنند.

اين آيه، نظيرهاى ديگرى نيز در قرآن دارد و آيه ١٠ از سوره حشر، يكى از آنهاست و پس از ذكر گروههاى استفاده‌كننده از اين غنايم مى‌گويد:

... وَ الَّذِينَ جاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ، يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونا بِالْإِيمانِ ...

آنان كه پس از مهاجر و انصار آمدند (يعنى تابعان و ديگر مؤمنان تا روز قيامت) هميشه در دعا به درگاه خدا عرض مى‌كنند: پروردگارا بر ما و برادران دينى‌مان كه در ايمان پيش از ما شتافتند، ببخش.

در اينجا آيه از گروهى [يعنى ايمان‌آورندگان بعدى‌] نام مى‌برد كه پس از

[١] آل عمران، ١٧.

[٢] كشاف، ج ١، ص ٣٣٨، چاپ بيروت.