خواص اشياء را تسخير مى‌كند و در اختيار مى‌گيرد. ولى اين خواص را خدا در درون اشيا به وديعت نهاده است و اگر نخواهد، آن را يارى نمى‌كند و اثر آن از بين مى‌رود.

ولى سنت خداى متعال بر يارى‌رسانى به اين نيروهاست، گرچه براى تأثير فساد در زمين بكار گرفته شوند و آيه ٥٨ سوره اعراف در اين باره است كه مى‌گويد: وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ. (زمين پاك نيكو گياهش به اذن خدا نيكو برآيد.) نيز آيه ٢٤ و ٢٥ سوره ابراهيم كه بيانگر اين نكته است: كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ* تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها. ( [اى رسول ما ندانستى كه چگونه خدا كلمه پاكيزه را] به درخت پاكيزه و زيبايى مثل زده كه اصل آن ساقه برقرار باشد و شاخه آن به آسمان برشود* و آن درخت زيبا به اذن خدا همه اوقات، ميوه‌هاى مأكول و خوش دهد.) تا آنجا كه خداى متعال، فعل بندگان را به اذن خود موكول مى‌كند، چنانكه خطاب به عيسى مى‌گويد: وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي.[١] (و هنگامى كه از گل، شكل مرغى به امر من ساختى» زيرا خاصيت شكل گيرى گل و به هم پيوستگى اجزاى آن، از جمله خواصّى است كه خدا در گل به وديعت نهاده و همواره تا ابد، آن را بدين خاصيت يارى مى‌رساند و عيسى (ع) جز اينكه، اجزا و ذرات گل را به نسبتى معيّن بر هم نهاده است، كارى ديگر انجام نداده است، ولى شكل دهى آن، فعل خداست، همان گونه كه خود عمل عيسى (ع) نيز به اعمال قدرت خدا و قدرت بخشى خدا بر او در آن هنگام بوده است. به همين دليل آنچه رخ مى‌دهد، گمان انجام آن به اذن خداست.

روشن‌ترين مثال براى اين قاعده، اين است كه وقتى كسى، دست خود را بر آتش مى‌نهد مى‌سوزد، ولى اين سوختن جز به اذن خدا نيست و خداست كه خاصيت سوزاندن را در آتش به وديعت نهاده است و همواره آن را بدين خاصيت يارى مى‌كند، همان گونه كه دست آن شخص را خاصيت سوختن بخشيده است و همواره آن را بدين خاصيت يارى مى‌رساند. هم اوست كه مى‌تواند به حكمتى خاص كه اراده مى‌كند، جلوى تأثير اين خاصيت را بگيرد، و آن هنگامى است كه آن را يارى نكند و اجازه ندهد، همان گونه كه در داستان سر بريدن اسماعيل (ع) از كارد، خاصيت بريدن و از

[١] مائده، ١١٠.