آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٤٥ - الأمر بين الأمرين يا روشى بين دو روش

غير خواست خداست، خدا را از سلطنتش بيرون كرده و هركس معتقد باشد كه انجام گناه با نيروى خدا نيست، بر خدا دروغ بسته و هركس بر خدا دروغ بندد، خدا او را به دوزخ برد».

نيز كسى از «امام صادق (ع)» پرسيد: آيا خداوند، بندگان را بر انجام گناهان مجبور كرده است؟ فرمود: خير. او پرسيد: پس كار را به آنان واگذاشته است؟ فرمود:

نه. آنگاه پرسيد: پس چگونه است؟ امام فرمود: لطفى است از پروردگارت ميان اين دو مطلب. يعنى يارى رساندن و توانايى بخشيدن به آنچه، بندگان را در اراده و اختيار استقلال دهد.

از امام صادق (ع) و امام باقر (ع) است كه: «خدا به آفريدگان خود، مهربان‌تر از آن است كه آنان را بر انجام گناهان مجبور كند و سپس آنان را براى انجام گناه عذاب كند. خدا عزيزتر از آن است كه چيزى را بخواهد كه انجام نشود. از آن دو حضرت پرسيده شد: آيا بين جبر و تفويض، منزلتى ديگر است؟ پاسخ داده‌اند: آرى، منزلتى فراخ‌تر از آنچه بين زمين و آسمان است».

«از امام صادق (ع) درباره جبر و تفويض پرسش شد. حضرت در پاسخ فرمود:

نه جبر است و نه تفويض، ولى منزلتى است بين اين دو كه حق در آن است و اين منزلت را بجز عالم يا كسى كه عالم او را آموزش داده باشد، نمى‌شناسد. (منظور از عالم، اهل بيت عصمت است) و نيز از وى پرسيده شده است: آيا خدا بندگان را بر انجام گناهان مجبور كرده است؟ در پاسخ فرمود: خدا عادل‌تر از آنست كه بندگان را به انجام گناهان مجبور كند و آنها را براى اين كار عذاب كند. دوباره سؤال شده است: پس كار را به بندگان واگذاشته است؟ امام پاسخ مى‌دهد: اگر به آنان واگذار كرده بود، آنان را در تنگناى امر و نهى قرار نمى‌داد. عرض كرد: پس ميان اين دو منزلتى است؟ فرمود: آرى، فراخ‌تر از ميان زمين و آسمان.[١]

[١] احاديث مذكور، از كافى، كتاب توحيد، باب جبر و قدر و امر بين الامرين، ج ١، ص ١٥٥- ١٦٠ شماره‌هاى ٣، ٦، ٩، ١٠، ١١ استخراج شده است.