قرآن آيات متشابه وجود دارد كه با انديشه و دقّت نظر، تشابه آن از بين مى‌رود و قرآن براى هميشه محكم است و تا ابد به همين‌گونه باقى خواهد بود.»[١] «شيخ محمد عبده» نيز در اين زمينه مى‌گويد: «پيامبران براى همه طبقات مردم، اعم از بالا و پايين، دانا و نادان، باهوش و كودن، برانگيخته شده‌اند، و برخى از معانى و مفاهيم است كه نمى‌توان آنها را با عباراتى بيان كرد كه همگان آن را درك كنند، برخى از اين عبارات داراى مفاهيمى عالى و حكمتهايى دقيق است كه تنها خواص از مردم- اگر چه به گونه كنايه و تعريض- آنها را درك مى‌كنند و عامه مردم موظفند كه اين امور را به خداوند واگذار كنند و از محكمات قرآن بهره گيرند كه در اين باره هركس به اندازه استعداد خود بهره‌اى دارد.»[٢]*** عامل ديگرى نيز در پيدايش تشابه، نسبت به اغلب آيات قرآن وجود دارد.

آياتى كه پيشتر، متشابه نبوده و بر اثر پيدايش مذهبهاى گوناگون كلامى، پس از گذشت قرن اول، تشابه در آنها رخ داده است، زيرا مردم عربى كه به هنگام نزول قرآن مى‌زيستند، با فطرت و سرشت ساده و ابتدايى خود و بدون هيچ پيرايه‌اى از آيات قرآن برداشت مى‌كردند. ولى پس از آنكه در آغاز قرن دوم، بين صاحبان مذاهب كلامى بحث و جدلهايى درگرفت، دستاويز قرار دادن ظواهر آيات و تحريف معانى درست و واقعى الفاظ و كلمات رايج شد و به اين دليل، برخى از آيات، دستخوش گونه‌اى ابهام و پيچيدگى ساختگى گرديد و هر گروه و مذهبى، آيات قرآن را به گونه‌اى كه تأييدكننده مذهب و عقيده خود آنها باشد، تأويل مى‌كردند.

شكى نيست كه قرآن، همان گونه كه حضرت على (ع) نيز فرموده است، وجوه گوناگونى را در بردارد[٣]، زيرا همان گونه كه گفته شد، قرآن در بيشتر تعبيرات بلاغى خود بر انواع مجاز و استعاره و تشبيه متكى است. و ازاين‌رو، بيشتر آيات آن، قابل‌

[١] تفسير« الميزان في تفسير القرآن»، سيّد محمد حسين طباطبايى، ج ٣، ص ٥٨ و ٦٢.

[٢] تفسير المنار، ج ٣، ص ١٧٠.

[٣] نهج البلاغه، ج ٢، ص ١٣٦، ضمن نامه‌ها و وصايا، شماره ٧٠.