آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٩٢ - قضاء و قدر از نظر متكلمان شيعه

٤- وَ كانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا.[١] (و امر خدا انجام شده است.) ٥- وَ كانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَراً مَقْدُوراً.[٢] (و فرمان خدا حكمى حتمى و نافذ خواهد بود.) مضمون آيه عبارت است از قضاء حتمى و حكم قطعى او و قدر و برآورد او از باب تكوين.

٦- وَ ما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى‌ وَ لا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ، وَ ما يُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ وَ لا يُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فِي كِتابٍ* إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ.[٣] .. (و آنچه زنان بار گيرند و بزايند جز به علم و اراده او نخواهد بود و كسى عمر طولانى نكند يا از عمرش نكاهد جز آنكه همه در كتاب (علم ازلى حق) ثبت است و اين (ضبط عمرهاى خلق) بر خدا بسيار آسان است».

«كتاب» در آيه، بيان ديگرى از دانش ازلى اوست و همان «قدر» خداى متعال است كه به معنى برآورد و احاطه اوست به مزاياى امور و زواياى ناپيداى آنها، پيش از آفرينش آنها در جهان هستى، زيرا اين همه نسبت به دانش خدا- كه بر همه چيز احاطه دارد- ناچيز است.

٧- وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ...[٤] (و اگر كلمه (رحمت) از (لطف) خدا سبقت نيافته بود (كه در عذاب تعجيل نكند) همانا ميان آن امت حكم عذاب مى‌رسيد.) آيه بدين معنى است كه اگر حكم خداى متعال، مبنى بر تأخير و مهلت دادن نبود، نسبت به عذاب آنان شتاب مى‌شد.

٨- وَ لَوْ لا كَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ.[٥] (و اگر نبود سخنى آشكار (بر مهلت) ميان آنان (به عذاب) حكم كرده مى‌شد. محتواى آيه نيز مانند آيه پيشين است.)

[١] احزاب، ٣٧.

[٢] احزاب، ٣٨.

[٣] فاطر، ١١.

[٤] فصّلت، ٤٥.

[٥] شورى، ٢١.