سرپيچى- به عنوان زمينه‌اى براى آزمايش آنان در دوره زندگى- اختيار داشته باشند، تا خدا ناپاك را از پاك جدا كند: لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ.[١] و خدا بر آن نبوده كه مؤمنان را بر آنچه شما بر آنيد، واگذارد تا اينكه ناپاك را از پاك جدا كند:

ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى‌ ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ‌[٢].

تمايز بين اين دو اراده در روايات اهل بيت (ع) نيز آمده و از آن جمله است، روايت «صدوق» از «امام علىّ بن موسى الرضا» كه گفته است: «خدا داراى دو اراده و مشيّت است: اراده حتم و اراده عزم» و درباره اراده دوم گفته است: «ينهى و يشاء» به اين معنى است كه انجام آن را مى‌خواهد، اگر چه از آن نهى كرده و به ظاهر عدم وقوع آن را خواسته است. در اينجا نهى خدا، نهى تشريعى است، اما خواسته او خواسته تكوينى است. امام (ع) براى موردى اين چنين داستان سركشى حضرت آدم را مثال آورده است كه خداوند، آدم را از خوردن ميوه درخت نهى كرد، حال آنكه مصلحت ايجاب مى‌كرده كه آدم از آن ميوه تناول كند، زيرا خداوند، آدم را براى زندگى در زمين و جانشينى خود در آن آفريد، بنابراين اراده تشريعى او مخالف با اراده تكوينى اوست.[٣] در پرتو اين گونه سخنان رسيده از ائمه اهل بيت (ع) مى‌توان شبهات بسيارى از آيات قرآن را در زمينه مورد گفتگو، از بين برد، مانند آيه ٩٩ از سوره يونس: وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً. (اگر پروردگار تو بخواهد، همه آنان كه در زمينند ايمان مى‌آورند.) و آيه ٩ از سوره نحل: وَ لَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ. (اگر خدا مى‌خواست، همگان هدايت مى‌شدند.) «اى رسول ما وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ. (اگر خداى تو مى‌خواست اهل زمين همه يكسر ايمان مى‌آوردند.) بدين گونه كه مشيت و خواسته در اين آيات، مشيت تكوينى است و خداوند اگر مى‌خواست همه مؤمن باشند، به اراده‌

[١] انفعال، ٣٧.

[٢] آل عمران، ١٧٩

[٣] ر. ك: بحار الانوار، ج ٤، ص ١٣٩- مرآة العقول، ج ٢، ص ١٦١- كافى، ج ١، ص ١٥١، باب المشيئة و الارادة.