آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٥٤ - درس صد و هشتم جهت و مكان

نمازگزاران براى او- ايمان داريد به شما مى‌گوييم كه فرودآمدن او از آسمانى به آسمان ديگر، دشوارتر از قرار گرفتن او بر عرش نيست و همان گونه كه بر امر اول (استيلا بر عرش) قادر است بر انجام اين كار هم، به هر گونه‌اى كه بخواهد، توانايى خواهد داشت».[١] ٤٦- در اين باره «ابن خزيمه» استدلال مى‌كند: «فطرت مسلمانان، چه عالم و چه جاهل، بنده و آزاد، مرد و زن، بالغ و كودك، حكم مى‌كند كه به هنگام دعا به درگاه خداى جلّ و علا، سر خود را به سوى آسمان بلند كند و دست خود را به طرف بالا و پايين، به سوى خدا بكشد». «محمد خليل هراس» كه تعليقاتى بر اين كتاب دارد، در حاشيه آن مى‌افزايد: «اين مطلب، تنها مخصوص فطرت مسلمانان نيست، بلكه فطرت ديگر مردم نيز اين گونه است، و حتى حيوانات به هنگام خشكسالى، سر خود را به سوى آسمان بلند مى‌كنند و گويى كه از پروردگار خود درخواست باران مى‌كنند. اين فطرت را هيچ‌كس- جز آنكه فطرتش فاسد شده- منكر نيست».[٢] «ابو الحسن اشعرى» نيز به همين مطلب استدلال كرده است.

اين است همه آنچه كه اين گروه در اين باره گفته‌اند، و ما به همه آنها پاسخ خواهيم گفت. «اشاعره» و ديگر هم مسلكان آنان، در اين باره سخنى بس نازيبا دارند كه تصور كرده‌اند، نقضى بر اهل عدل و تنزيه است. «ابو الحسن اشعرى» مى‌گويد: «معتزله تصور مى‌كنند كه خدا در همه جا هست. لازمه اين اعتقاد، اين است كه او در شكم مريم و در بيشه‌ها و جاهاى آلوده نيز جاى دارد و اين اعتقادشان بر خلاف دين است و خداى متعال از چنين گفته‌اى پاك و منزه است».[٣] «ابو سعيد» در اين باره مى‌گويد: «چه موجب شده است كه خداى با اين همه عظمت را كه در اوج عزت و شكوه بر عرش خويش است، در جاهاى آلوده و نجس و در شكم مردم و پرندگان و چارپايان جاى دهيد و به گمان خودتان (خطاب به اهل‌

[١] الردّ على الجهمية، ص ٢٧- ٣٩.

[٢] كتاب التوحيد و الصفات، ص ١١٠- ر. ك: الابانة، ص ٣٥- ٣٦.

[٣] الابانة، ص ٣٦.