آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٥٤ - ب -«استهزاء» و«خديعه» يا سخريه و نيرنگ

كافران است، آنان به پذيرش كفر مى‌شتابند و آخرت را به دست فراموشى مى‌سپارند.

آياتى از اين گونه در قرآن بسيار است كه به حدود يك‌صد آيه مى‌رسد و ما نمونه‌اى از آنها را در اينجا بازگو كرديم.

ب- «استهزاء» و «خديعه» يا سخريه و نيرنگ‌

در قرآن، تعبيرهايى مانند «استهزاء» و «سخريه» و «خديعه» و «مكر» و «كيد» به كار رفته است. اين رفتارها، كارهايى زشت است كه هيچ فرد دانا و حكيمى آنها را انجام نمى‌دهد و به همين جهت، وقتى بنى اسرائيل به موسى گفتند:

آيا ما را به مسخره مى‌گيرى «أ تتخذنا هزوا» وى در نفى چنين نسبتى، گفت: به خدا پناه مى‌برم از اين كه من از جاهلان مى‌باشم‌ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجاهِلِينَ.[١] دانشمندان براى اين واژه‌ها تأويلاتى لطيف و مفاهيمى اديبانه و بديع به كار گرفته‌اند. از جمله امام «جار اللّه زمخشرى» مى‌گويد: خدع و فريب بدين معنى است كه كسى امر ناخوشايندى را كه خواست او نيست، بدين گمان كه خوب است، بپذيرد، امرى كه از سوى خدا و مؤمنان صحيح نيست، زيرا انسان عالمى كه هيچ‌چيز بر او پوشيده نيست، فريب نمى‌خورد و حكيمى كه هيچ كار زشتى انجام ندهد، ديگرى را نمى‌فريبد مؤمنان گرچه ممكن است فريب بخورند، ولى جايز نيست كه فريب بدهند. همان گونه كه شاعرى مى‌گويد:

در اين شعر، توصيف و تعريف، به انخداع يعنى فريب خوردن است و نه به خدع و فريب دادن».

وى سپس آيه ٩ سوره بقره را مورد تأويل قرار داده كه مى‌گويد: يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ ما يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَ ما يَشْعُرُونَ. (خدا و كسانى را كه ايمان آورده‌اند فريب مى‌دهند و آنان فريب نمى‌دهند جز خودشان را درك نمى‌كنند.) او در تأويل آيه، چند وجه ذكر مى‌كند كه از آن جمله است: شيوه رفتار آنان با

[١] بقره، ٦٧.