آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٧٨ - درس صد و سىام قضا و قدر

درس صد و سى‌ام قضا و قدر

مسأله قضا و قدر، از مسائل مشكل دانش كلام است و دانشمندان اين علم، بر حسب اعتقادات گوناگونشان در مسأله جبر و اختيار، در مسأله قضا و قدر، اختلاف نظر دارند. «اشاعره» در اين مسئله، به جبر محض اعتقاد دارند و بر آنند كه قضا و قدر، حتمى و اجبارى است و به اين دليل همه كارها و كردارهاى آدميان را، چه خوب و چه بد، نيكو و زشت، حتى ايمان و كفر و فرمانبردارى و سركشى را به خداى سبحان نسبت مى‌دهند و بر آنند كه هر چند آدميان به ظاهر، خود انجام‌دهنده كردار خويشند، ولى انجام‌دهنده حقيقى اين كارها خداست! از اين روى مى‌توان آنان را «قدريّه» ناميد و از مصاديق حديث منقول از پيامبر (ص) دانست كه مى‌گويد: «لعن اللّه القدرية على لسان سبعين نبيّا. قيل: من القدرية، يا رسول اللّه؟ قال: الّذين يعصون اللّه تعالى و يقولون: كان ذلك بقضاء اللّه و قدره».[١] پيامبر فرمود: «خدا قدريه را به زبان هفتاد پيامبر لعنت كرده است. اصحاب پرسيدند: اى فرستاده خدا! قدريه كدامند؟ پيامبر فرمود: آنان كه خدا را معصيت مى‌كنند و مى‌گويند: انجام آن به قضا و قدر خداست».

اعتقاد به قدر بدين معنى، نادرست است و از اعتقاد است عرب جاهليت است كه با وجود مبارزه پيامبر (ص) و امامان (ع) با اين عقيده، جاهليت نخستين- تا روزگاران پس از گسترش اسلام- كشيده شده است. همان گونه كه امام حسن بن‌

[١] ر. ك: شرح الاصول الخمسة، ص ٧٧٥، قاضى عبد الجبار.